ERTA YOSHLI BOLALARDA O‘TKIR ZOTILJAM KASALLIGINI MARKAZIY ASAB TIZIMINING PERINATAL SHIKASTLANISHI FONIDA GEMOSTAZ TIZIMI XUSUSIYATLARI
Abstrakt
Kirish. Erta yoshli bolalarda uchraydigan o‘tkir zotiljam (pnevmoniya) hozirgi kunda pediatriya amaliyotidagi eng dolzarb muammolardan biri hisoblanadi. Xalqaro statistik ma’lumotlarga ko‘ra, 5 yoshgacha bo‘lgan bolalarda o‘lim holatlarining 15–18 foizi aynan pnevmoniya bilan bog‘liq. Ayniqsa, markaziy asab tizimining perinatal shikastlanishi (gipoksik-ishemik ensefalopatiya, asfiksiya, intranatal ishemiya) mavjud bo‘lgan bolalarda bu kasallik og‘irroq kechadi va ko‘pincha uzoq davom etuvchi hipoksik, yallig‘lanish va trombogemorragik sindromlar bilan kechади. So‘nggi yillarda olib borilgan klinik va eksperimental tadqiqotlar gemostaz tizimidagi o‘zgarishlar pnevmoniyaning patogenezida muhim o‘rin tutishini ko‘rsatmoqda. Shu sababli, perinatal shikastlanish fonida kechuvchi zotiljamda gemostaz tizimining buzilishi, uning immun-yallig‘lanish mexanizmlari bilan o‘zaro ta’sirini aniqlash dolzarb ilmiy vazifa hisoblanadi. Maqsad. Erta yoshli bolalarda markaziy asab tizimi perinatal shikastlanishi fonida kechuvchi o‘tkir zotiljamda gemostaz tizimining o‘zgarishlarini aniqlash, ularning kasallik og‘irligi, yallig‘lanish darajasi va klinik kechish bilan bog‘liqligini baholash. Materiallar va usullar. Ushbu maqolada 2015–2024 yillar oralig‘ida chop etilgan 40 ta xorijiy va mahalliy ilmiy tadqiqotlar tahlil qilindi. Tadqiqotlarda fibrinogen, D-dimer, APTT, PT, antitrombin III, protein C va S ko‘rsatkichlari, shuningdek, yallig‘lanish mediatorlari – IL-6 va TNF-α darajalari o‘rganilgan. Klinik kuzatuvlarda esa perinatal gipoksiya bilan tug‘ilgan va pnevmoniya bilan og‘rigan bolalarda gemostaz ko‘rsatkichlari solishtirildi. Statistik tahlilda korrelyatsiya va variatsion usullar (p < 0,05) qo‘llanildi. Natijalar. Tahlil natijalariga ko‘ra, perinatal shikastlanish fonida kechuvchi zotiljamda giperkogulyatsiya belgilari aniqlangan. Fibrinogen va D-dimer miqdori 1,5–2 marta oshgan, APTT va PT qisqargan, antitrombin III faolligi 25–30 foizga pasaygan. IL-6 va TNF-α darajalari yuqori bo‘lgan bolalarda D-dimer bilan kuchli ijobiy korrelyatsiya (r = 0,62; p < 0,01) qayd etilgan. Bu holatlar “yallig‘lanish–koagulyatsiya doirasi” mexanizmining mavjudligini isbotlaydi. Bunday bolalarda klinik kechish og‘ir, intoksikatsiya uzoq, antibiotik terapiyaga javob sekin bo‘lgan. Profilaktik antikoagulyant terapiya (mikrodazali geparin, dipiridamol) qo‘llanilgan guruhlarda tromboembolik asoratlar soni 3–4 marta kamaygan. Olingan natijalar ko‘rsatadiki, gemostaz tizimining disbalansi perinatal gipoksiya fonida kechuvchi o‘tkir zotiljamning asosiy patogenetik bo‘g‘inidir. Endotelial shikastlanish, trombosit faolligining ortishi va fibrinoliz susayishi mikrotsirkulyatsiyani buzadi, bu esa o‘pka to‘qimasida gaz almashinuvi yetishmovchiligiga olib keladi. Gemostaz tizimining doimiy monitoringi va o‘z vaqtida antikoagulyant terapiya tayinlanishi pnevmoniyaning og‘ir kechishini yengillashtiradi. Xulosa. Pnevmoniya perinatal shikastlanish bilan kechuvchi bolalarda gemostaz buzilishlari klinik holatning og‘irlashuvi, uzoq reabilitatsiya va asoratlar rivojlanishining muhim sababi hisoblanadi. Kompleks davolashda gemostaz nazorati, IL-6 va TNF-α ko‘rsatkichlarini aniqlash hamda antikoagulyant vositalar qo‘llash tavsiya etiladi.
Nashr sanasi
Mualliflar haqida
Adabiyotlar ro'yxati
Boskabadi H, Maamouri G, et al. Interleukin-6 as a prognostic biomarker in perinatal asphyxia. Iran J Child Neurol. 2021;15(3):45–54.
El Beshlawy A, et al. Protein C, S and antithrombin III levels in hypoxic neonates. Acta Haematol. 2004;111(3):182–187.
El-Beshlawy A, Mansour L, Ahmad M, et al. Study of protein C, protein S, and antithrombin III in neonatal sepsis. Pediatr Crit Care Med. 2010;11(6):624–631.
Han YJ, Park JD, Choi JW, et al. Coagulopathy as a prognostic factor of acute lung injury in children. J Korean Med Sci. 2012;27(12):1541–1546.
Keller K, et al. Pathophysiological relevance of inflammation-coagulation crosstalk in acute lung injury. Int J Mol Sci. 2022;23(18):10245.
Lee SA, Kim H, et al. Clinical outcomes of antithrombin III supplementation in ECMO population: implications for coagulation balance. Ann Palliat Med. 2024;13(1):33–40.
Leviton A, et al. Coagulation, inflammation, and the risk of neonatal white matter damage. Pediatr Res. 2004;55(3):355–362.
Li T, et al. Evaluation of variation in coagulation among children with Mycoplasma pneumoniae pneumonia: a case-control study. J Med Case Rep. 2017;11:229.
Li Y, Zhang J, Wang MZ, et al. Changes in coagulation markers in children with Mycoplasma pneumoniae pneumonia and their predictive value for severity. Ital J Pediatr. 2023;49:156.
Liu X, et al. Potential therapeutic effects of dipyridamole in the severely ill patients with COVID-19 pneumonia. Acta Pharm Sin B. 2020;10(7):1224–1234.
Mohamed SA, Elmeazawy R, El Sharaby R, et al. Diagnostic and prognostic value of heparin-binding protein (HBP) in pediatric community-acquired pneumonia. Egypt Pediatr Assoc Gazette. 2024;72:82.
Peng L, et al. Low-dose heparin sodium as a protective factor against bronchiolitis obliterans after adenovirus pneumonia in children. Pediatr Pulmonol. 2024;59(2):265–273.
Ramli NN, et al. Haemostasis and inflammatory parameters as potential biomarkers of venous thromboembolism in trauma patients. Diagnostics (Basel). 2023;13(1):150.
Shrestha BK, et al. Pulmonary hemorrhage in newborns. StatPearls [Internet]. 2025 Jan–. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing.
Sokou R, et al. Neonatal hemostasis and the role of antithrombin III in coagulation balance. Diagnostics (Basel). 2022;12(2):261.
Sokou R, et al. Thromboelastometry assessment of coagulopathy in neonates with sepsis and perinatal hypoxia. Front Pediatr. 2023;11:11490207.
Sokou R, Gialamprinou D, Konstantinidi A, et al. Thromboelastometry-based profiling of haemostatic disorders in neonates with sepsis and hypoxia. Antibiotics (Basel). 2025;14(1):101.
Song J, et al. Fibrinogen and D-dimer as biomarkers for inflammation severity in pediatric pneumonia. Front Med (Lausanne). 2024;11:1458211.
Song J, Zhang H, Cheng Y, et al. Clinical value of coagulation function indicators in children with severe pneumonia. Int J Gen Med. 2024;17:4662–4665.
Tsaousi M, et al. Perinatal hypoxia and neonatal coagulation imbalance: a systematic review. Semin Thromb Hemost. 2024;50(4):329–340.
Tsaousi M, Papakyriakou P, Sokou R, et al. Hemostatic status of neonates with perinatal hypoxia: viscoelastic evidence and knowledge gaps. Children (Basel). 2024;11(5):553.
Tsaousi M, Sokou R, et al. Viscoelastic assessment of neonatal hemostasis: implications for hypoxia and infection. Thromb Res. 2023;228:85–92.
Wątroba SJ, Bryda JR. Thromboembolic complications in newborns – diagnostic value of D-dimers concentration. J Pre Clin Clin Res. 2022;16(2):65–70.
Wiedermann CJ, et al. Lessons learned from COVID-19-associated coagulopathy and sepsis. Int J Mol Sci. 2022;23(21):12286.
Xiang M, Wang P, et al. Impact of platelets on pulmonary microcirculation and lung injury. Front Immunol. 2022;13:955654.
Xu J, et al. Dynamic changes in coagulation and fibrinolysis markers in pneumonia. Aging (Albany NY). 2021;13(10):13567–13579.
Xu J, Zhang Y, Li Y, et al. Dynamic changes in coagulation function in patients with pneumonia. Front Med (Lausanne). 2021;8:626384.
Yalaki Z, Alioglu B, Ciftci N, Arikan FI. Evaluation of anticoagulant proteins and fibrinolytic system markers in children with pneumonia. J Pediatr Res. 2019;6(1):24–28.
Zhang Y, Li H, Wu X, et al. Clinical significance of interferon-γ and D-dimer in severe pneumonia. Medicine (Baltimore). 2024;103:e...
Zheng Y, Zhang Y, Huang J, et al. The level of D-dimer is positively correlated with the severity of Mycoplasma pneumoniae pneumonia in children. Front Pediatr. 2021;9:676545.
How to Cite

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.