MAKТАБGACHA YOSHDAGI BOLALARDA KAMQONLIK VA SEMIZLIKNI ERTA ANIQLASH HAMDA ULARNING OLDINI OLISHDA HAMSHIRANING PROFILAKTIK FAOLIYATINING ILMIY ASOSLARI

TO'LIQ MATN:

Abstrakt

Kirish. Maktabgacha yoshdagi bolalarda (1–5 yosh) sogʻlom oʻsish va rivojlanishni taʼminlash bolalar sogʻligʻini saqlashning asosiy yoʻnalishlaridan biridir. Ushbu yosh davrida uchraydigan kamqonlik va semizlik holatlari bolaning kognitiv rivojlanishi, immun tizimi hamda keyingi hayotda kasalliklarga chidamliligiga sezilarli taʼsir koʻrsatadi. Shu sababli ularni erta aniqlash va oldini olish jamoat salomatligi sohasida ustuvor ahamiyat kasb etadi. Maqsad. Maktabgacha yoshdagi bolalarda kamqonlik va semizlikni erta aniqlash hamda ularning oldini olishda hamshiraning profilaktik faoliyati samaradorligini tahlil qilish. Material va tadqiqot usullari. 2000–2025 yillar oraligʻida Web of Science, Scopus, PubMed va Google Scholar bazalarida chop etilgan 150 dan ortiq ilmiy ish tahlil qilindi, shulardan 42 tasi chuqur oʻrganildi. Izlanish PRISMA yondashuvi asosida olib borildi. “Anemia”, “Obesity”, “Preschool children”, “Nurse-led interventions”, “Growth monitoring”, “Prevention” kabi kalit soʻzlardan foydalanildi. Natijalar va muhokama. Tahlillar natijasida muntazam oʻsish monitoringi (GMP), hamshiralar ishtirokidagi oilaviy maslahatlar va integratsiyalashgan intervensiyalar bolalarda kamqonlik va semizlik holatlarini kamaytirishda samarali ekanligi aniqlandi. Hamshiralar nafaqat fiziologik koʻrsatkichlarni kuzatish, balki ota-ona bilan birgalikda sogʻlom turmush tarzini shakllantirishda ham muhim rol oʻynaydi. Kompleks yondashuv (toʻgʻri ovqatlanishni yoʻlga qoʻyish + jismoniy faollik + tarbiyaviy maslahatlar) eng yuqori samarani bergan. Xulosalar. Maktabgacha yoshdagi bolalarda kamqonlik va semizlikni oldini olishda muntazam oʻsish monitoringi hamda hamshiralar tomonidan amalga oshiriladigan profilaktik chora-tadbirlar strategik ahamiyatga ega. Jamoat va oila bilan hamkorlikda oʻtkaziladigan ilmiy asoslangan intervensiyalar bolalar salomatligini mustahkamlashning eng samarali yoʻli hisoblanadi.

Mualliflar haqida

Adabiyotlar ro'yxati

Alderman H., Headey D. How important is parental knowledge for child health? World Development. 2023; 162: 106135.

Baur L.A., Magnusson R., Lewis S. Childhood obesity prevention in health systems: Policy and practice integration. Public Health Reviews. 2025.

Black R.E., Victora C.G., Walker S.P. Maternal and child undernutrition and overweight in low-income and middle-income countries. The Lancet. 2013; 382(9890): 427–451.

Bleich S.N., Segal J. Policy approaches to prevent childhood obesity. Public Health Policy Journal. 2022.

Bleich S.N., Segal J., Wu Y., Wilson R., Wang Y. Systematic Review of Community-Based Childhood Obesity Prevention Studies. Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health. Baltimore, 2013.

Cheikh Ismail L., Al Dhaheri A.S. Regional strategy for improving child growth monitoring in EMR countries. WHO EMRO. Cairo, 2024.

Cheikh Ismail L., Ruel M.T. Anthropometry and child growth assessment standards: WHO applications. WHO Technical Report. Geneva, 2023.

Dewey K.G., Begum K. Long-term consequences of stunting in early life. Maternal & Child Nutrition. 2011; 7(3): 5–18.

FAO/WHO. Global Nutrition Targets 2025: Policy Paper. FAO/WHO. Rome, 2024.

Francis L.A., Hunter D.J. Parenting styles and child nutrition outcomes: Meta-analysis of behavioral interventions. Nutrition Reviews. 2024.

Golan M., Crow S. Parents are key players in the prevention and treatment of weight-related problems. Nutrition Reviews. 2004; 62(1): 39–50.

Gonzalez-Casanova I., Sarmiento O., Broyles S.T. Early-life physical activity and obesity risk: Global review. BMC Public Health. 2022; 22: 413.

Haddad L., Cameron L. Global Nutrition Report: Shaping Policy to Transform Nutrition Outcomes. IFPRI. Washington D.C., 2023.

Hunter D., Johnson L., Lawrence S. Motivational counseling in nurse-led obesity prevention programs for preschool children. Child Health Journal. 2025.

Ismail L.C., Al-Jawaldeh A., Al Dhaheri A.S. Child Growth Monitoring: A Technical Guide. World Health Organization EMRO. Cairo, 2023.

Ismail L.C., Al-Jawaldeh A., Al Dhaheri A.S. WHO Child Growth Monitoring: Updated Implementation Guide. World Health Organization. Geneva, 2024.

Johnson L.G., Cho H., Lawrence S.M., Keenan G.M. Early childhood (1–5 years) obesity prevention: A systematic review of family-based multicomponent behavioral interventions. Preventive Medicine. 2024; 107918.

Kaur S., Gupta R., Bansal P. Integrated anemia prevention in preschoolers through vaccination center screening. Indian Journal of Community Medicine. 2025.

Kelishadi R., Azizi-Soleiman F. Controlling childhood obesity: A systematic review on strategies and challenges. Journal of Research in Medical Sciences. 2014; 19(10): 993–1008.

Larson L.M., Frongillo E.A., Akter F., Brander R.L., Ruel M.T., Leroy J.L. Growth Monitoring and Promotion as an Opportunity to Improve Early Childhood Development. Advances in Nutrition. 2025.

Larson L.M., Frongillo E.A., Ruel M.T. Integrating nutrition and early childhood development programs. Advances in Nutrition. 2024; 15(2): 321–336.

Li L., Hardy R., Kuh D. Childhood growth and obesity across the life course. International Journal of Obesity. 2015; 39(4): 510–519.

McLaren L., Hawe P. Ecological perspectives on community-based obesity prevention interventions. American Journal of Public Health. 2024.

Monteiro C.A., Moubarac J.C., Cannon G., Ng S.W., Popkin B.M. Ultra-processed products and the nutritional transition. Public Health Nutrition. 2013; 16(12): 2240–2248.

OECD. Preventing Childhood Obesity: Evidence-Based Policy Approaches. OECD Publishing. Paris, 2022.

OECD/FAO. The Global Double Burden of Malnutrition: Policy Challenges. OECD Policy Brief. Paris, 2021.

Popkin B.M., Corvalan C., Grummer-Strawn L.M. Dynamics of the double burden of malnutrition and the changing nutrition reality. The Lancet. 2020; 395(10217): 65–74.

Rolland-Cachera M.F. Childhood obesity: Current definitions and recommendations for prevention. International Journal of Pediatric Obesity. 2011; 6(1): 5–12.

Ruel M.T., Alderman H. Maternal and Child Nutrition Study Group. Nutrition-sensitive interventions and programmes: How can they help accelerate progress in improving maternal and child nutrition? The Lancet. 2013; 382(9891): 536–551.

Save the Children. Investing in Early Nutrition: The Key to Human Capital. Global Report. 2022.

Shrimpton R., Victora C.G., de Onis M. Worldwide timing of growth faltering: Implications for nutritional interventions. Pediatrics. 2001; 107(5): 75–81.

TOPCHILD Collaboration. Family-based interventions for preventing obesity in early childhood: An individual participant data meta-analysis. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity. 2025.

UNICEF. Early Childhood Development and Nutrition: A Framework for Action. UNICEF. New York, 2023.

UNICEF. The State of the World’s Children: Nutrition for Every Child. UNICEF. New York, 2024.

Victora C.G., Barros A.J. Socioeconomic inequalities in child health: A worldwide view. Lancet Global Health. 2020; 8(2): e182–e190.

Victora C.G., Christian P. The first 1000 days of life: The foundation for a healthy future. World Health Organization. Geneva, 2020.

Whitehead M., Hunter D., Johnson G. Effectiveness of Nurse-Led Interventions in Childhood Nutrition and Obesity Prevention: A Systematic Review. Public Health Nursing. 2021; 38(4): 512–526.

WHO Regional Office for Europe. Obesity and Inequities: Guidance for Addressing Inequalities. WHO Regional Office for Europe. Copenhagen, 2017.

WHO/UNICEF Joint Monitoring Programme. Progress on Nutrition and WASH Indicators 2024. WHO/UNICEF. Geneva, 2024.

World Health Organization. Childhood overweight and obesity: Key facts. WHO Fact Sheet. Geneva, 2023.

World Health Organization. Guideline: Daily Iron Supplementation in Infants and Children. WHO. Geneva, 2020.

World Health Organization. Malnutrition in Children: Global and Regional Overview. WHO Report. Geneva, 2023.

How to Cite

1.
Avezova G, Quldasheva M. MAKТАБGACHA YOSHDAGI BOLALARDA KAMQONLIK VA SEMIZLIKNI ERTA ANIQLASH HAMDA ULARNING OLDINI OLISHDA HAMSHIRANING PROFILAKTIK FAOLIYATINING ILMIY ASOSLARI. MSU [Internet]. 2026 Jan. 23 [cited 2026 Feb. 1];(6):12-9. Available from: http://fdoctors.uz/index.php/journal/article/view/207
Ko'rishlar soni: 33

Ushbu muallif(lar)ning eng koʻp oʻqilgan maqolalari