BOLALARDA BRONX-O’PKA KASALLIKLARIDA MIKROSIRKULYATSION O’ZGARISHLARNING KLINIK-PATOGENETIK XUSUSIYATLARI
Abstrakt
Mavzuning dolzarbligi. Bolalarda bronxit, pnevmoniya va bronxiolit kabi yallig‘lanishli bronx-o‘pka kasalliklari pediatriyada eng dolzarb muammolardan biri bo‘lib, ularning patogenezida mikrosirkulyatsion disfunktsiya markaziy o‘rin egallaydi. Mikrosirkulyatsiya tizimining buzilishi nafaqat alveolyar gaz almashinuvini, balki to‘qimalarning trofik ta’minotini ham izdan chiqaradi. Zamonaviy adabiyotlarda ushbu disfunktsiyaning yallig‘lanish mediatorlari, xususan interleykin-1β (IL-1β), interleykin-6 (IL-6), tumor nekroz omili-α (TNF-α), interleykin-8 (IL-8) hamda anti-inflamator sitokinlar (IL-10) darajasidagi nomutanosiblik bilan chambarchas bog‘liqligi ta’kidlanadi. Ushbu mediatorlar endotelial hujayralar faoliyatini buzib, kapillyar devor o‘tkazuvchanligini oshiradi, glyukokaliks strukturasining degradatsiyasiga olib keladi va natijada mikrosirkulyatsion perfuziya izdan chiqadi. Maqsad. Bolalarda bronx-o‘pka yallig‘lanishli kasalliklari kechishida mikrosirkulyatsion disfunktsiyaning asosiy patofiziologik mexanizmlarini aniqlash, yallig‘lanish sitokinlari (IL-1β, IL-6, TNF-α, IL-8, IL-10) darajasi bilan mikrotsirkulyator ko‘rsatkichlar o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni baholash hamda ularning klinik ahamiyatini prognoz biomarkerlari sifatida asoslashdan iborat. Materiallar va usullar. Tadqiqot davomida bemor bolalarda mikrosirkulyatsiya holatini baholash uchun kompleks instrumental va laborator diagnostik usullar qo‘llanildi. Kapillyaroskopiya yordamida tirnoq yostiqchasidagi kapillyarlarning morfofunksional holati o‘rganildi; pulse oksimetriya orqali arterial oksigenatsiya darajasi aniqlanib, qon laktat konsentratsiyasi metabolik gipoksiya darajasini baholash uchun ishlatildi. Shuningdek, gemostaziogramma va mikroperfuziya indekslari hisoblandi. Yallig‘lanish mediatorlari darajasi ELISA usuli bilan aniqlanib, statistik jihatdan o‘zaro korrelyatsiya tahlili o‘tkazildi. Natijalar va muhokama. O‘tkazilgan tahlillar natijasida, bronx-o‘pka kasalliklari kechayotgan bolalarda yallig‘lanish sitokinlari darajasining keskin oshishi endotelial disfunktsiyani rivojlanishiga olib kelishi aniqlandi. Kapillyar devor o‘tkazuvchanligining ortishi, glyukokaliksning parchalanishi va interstitsial shish jarayonlari mikrosirkulyatsion oqimning pasayishiga sabab bo‘ldi. Bu esa qon reologiyasining buzilishi, eritrotsit deformabilligining kamayishi va mikrotrombozlar shakllanishi bilan kechdi. Shuningdek, IL-6 va TNF-α darajalari bilan laktat konsentratsiyasi hamda kapillyar perfuziya ko‘rsatkichlari o‘rtasida ishonchli ijobiy korrelyatsiya (r = 0,68–0,74; p < 0,01) qayd etildi. Ushbu bog‘liqlik og‘ir pnevmoniya va bronxiolit kechishini prognozlashda muhim diagnostik ahamiyatga ega biomarker sifatida baholandi. Ayniqsa, erta yoshdagi bolalarda adaptatsion va kompensator mexanizmlarning morfofunksional jihatdan yetarlicha shakllanmaganligi sababli mikrosirkulyatsion buzilishlar tezda gipoksik-dekompensatsion bosqichga o‘tadi. Xulosa. Olingan natijalar shuni ko‘rsatadiki, mikrosirkulyatsion disfunktsiya bolalarda yallig‘lanishli bronx-o‘pka kasalliklarining asosiy patogenetik halqalaridan biridir. Ushbu disfunktsiyani erta bosqichda aniqlash va kompleks tuzatish choralarini qo‘llash kasallik og‘irligini kamaytiradi, gipoksik asoratlarning rivojlanishining oldini oladi hamda klinik prognozni yaxshilaydi. Kelgusida mikrosirkulyatsiya markerlari, yallig‘lanish sitokinlari va oksidlovchi stress ko‘rsatkichlarini integratsiyalashgan monitoring tizimida o‘rganish diagnostik va terapevtik strategiyalarni optimallashtirish imkonini beradi.
Nashr sanasi
Mualliflar haqida
Adabiyotlar ro'yxati
Буряк О.Г., Нечитайло Ю.М. Аналіз стану мікроциркуляторного русла у дітей з гострими бронхітами. Child’s Health. 2023;18(7):501–505.
Гогин Е.Е. Нарушения микроциркуляции при гипертонической болезни, атеросклерозе, сахарном диабете. Терапевтический архив (Ter Arkhiv). 2011;83(4).
Дорохов Н.А., Скударнов Е.В., Антропов Д.А. Особенности реакции системы коагуляционного звена гемостаза у детей с пневмониями. Acta Biomedica Scientifica. 2016;1(1):12–15.
Ефимцева Е.А. Особенности микроциркуляции бульбарной конъюнктивы у новорожденных детей с гипоксически-ишемическим поражением центральной нервной системы [автореф. дис.]. Москва; 2009. 29 с.
Козлов В.И., Азизов Г.А., Гурова О.А., Литвин Ф.Б. Лазерная допплеровская флоуметрия в оценке состояния и расстройств микроциркуляции. Методические рекомендации. Москва: ГНЦ Лазерной Медицины; 2012. Available from: [http://angiologia.ru/specialist/cathedra/recommendations/ 2012/001.pdf](http://angiologia.ru/specialist/cathedra/recommendations/2012/001.pdf)
Крупаткин А.И., Сидоров В.В. Глава 3 (3.3): Исследование микроциркуляторно -тканевых систем [Internet]. Москва: LAZMA; 2016 [cited 2025 Oct 30]. Available from:[https://www.lazma.ru/_files/File/books/Chapter_3
Москвин С.В. Основы лазерной терапии [Internet]. Москва: Гос. Науч. Центр Лазерной Медицины; 2016. Available from: [https://www.matrixmed.ru/assets/files/31/Moskvin_OLT-2016.pdf](https://www.matrixmed.ru/assets/files/31/Moskvin_OLT-2016.pdf)
Aksu U., Goswami N., Demirci C. et al. Microcirculation: Current Perspective in Diagnostics, Imaging and Clinical Applications. J Clin Med.2024;13(22):6762.
Bottari G., Damiani E., Confalone V. et al. Microvascular dysfunction in pediatric patients with SARS-CoV-2 pneumonia: report of three severe cases. Microvasc Res.2022;141:104312.
Colantuoni A, Martini R, Caprari P, et al. COVID-19 sepsis and microcirculation dysfunction. Front Physiol. 2020;11:747.
Guerci P, Ergin B, Uz Z, Ince Y, Westphal M, Heger M, et al. Glycocalyx degradation is independent of vascular barrier permeability increase in nontraumatic hemorrhagic shock in rats. Anesth Analg. 2019;129(2):598–607.
Ergin B, Heger M, Kandil A, Demirci-Tansel C, Ince C. Mycophenolate mofetil improves renal haemodynamics, microvascular oxygenation, and inflammation in a rat model of supra-renal aortic clamping-mediated renal ischaemia reperfusion injury. Clin Exp Pharmacol Physiol. 2017;44(2):294–304.
Ince C., Mayeux P.R., Nguyen T., Gomez H., Kellum J.A., Ospina-Tascón G.A., et al. The endothelium in sepsis. .Shock. 2016;45(3):259–270.
Low D.A., Jones H., Cable N.T., Alexander L.M., Kenney W.L.. Historical reviews of the assessment of human cardiovascular function: interrogation and understanding of the control of skin blood flow. Eur J Appl Physiol. 2020;120(1):1–16.
Natalello G., De Luca G., Gigante L., et al. Nailfold capillaroscopy findings in patients with coronavirus disease 2019: broadening the spectrum of COVID-19 microvascular involvement. Microvasc Res. 2021;133:104071.
Post E.H., Kellum J.A., Bellomo R., Vincent J.L. Renal perfusion in sepsis: from macro- to microcirculation. Kidney Int. 2017;91(1):45–60.
Uchimido R.., Schmidt E.P., Shapiro N.I. The glycocalyx: a novel diagnostic and therapeutic target in sepsis. Crit Care. 2019;23(1):16.
Weinbaum S., Tarbell J.M., Damiano E.R. The structure and function of the endothelial glycocalyx layer. Annu Rev Biomed Eng. 2007;9:121–167.
Welch W.J. Intrarenal oxygen and hypertension. Clin Exp Pharmacol Physiol. 2006;33(10):1002–1005.
Zafrani L., Ergin B., Kapucu A., Ince C. Blood transfusion improves renal oxygenation and renal function in sepsis-induced acute kidney injury in rats. Crit Care. 2016;20(1):406.
Song J., Hou Y., Zhan J., et al. Clinical value of coagulation function indicators in children with severe pneumonia. Front Pediatr. 2024;12:120–130.
Li T., Qin Y., Feng Y., et al. Evaluation of variation in coagulation among children with Mycoplasma pneumoniae pneumonia. J Med Sci. 2017;45(6):1042–1048.
Edul V.S., et al. Microcirculation alterations in severe COVID-19 pneumonia. Intensive Care Med. 2021;47(11):1324–1334.
Hao M., Yang J., Chen T., et al. Correlation between platelet miRNA expression and micro-thrombosis in pediatric pneumonia. Pediatr Res. 2022;91(4):845–853.
Meyer Sauteur P.M., Krautter S., Ambroggio L., et al. Childhood community-acquired pneumonia: etiological and clinical challenges. Eur J Pediatr. 2024;183:1129–1136.
Ojuawo O., et al. Childhood pneumonia diagnostics: a narrative review. Trop Med Infect Dis. 2022;7(12):345.
Lyons R., et al. Pneumonia in children: symptoms, pathophysiology and microvascular implications. J Pediatr Respir Med. 2023;8(2):58–67.
Chen Z.M., et al. Diagnosis and treatment of pediatric respiratory infections caused by novel coronavirus and complications including coagulation dysfunction. Int J Infect Dis.2020;94:255–262.
Yalaki Z., Yalaki O., Aydogan Z., et al. Evaluation of anticoagulant proteins and fibrinolytic-system markers in children with pneumonia. J Pediatr Res. 2019;6(1):104–110.
Yunhong M.A., Wang S., Luo F., et al. Clinical study on coagulation function of children with Mycoplasma pneumoniae lobar pneumonia. Chinese Pediatr Integr Trad West Med. 2024;16(3):234–238.
Jani V.P., Pepin K.I., et al. Implications of microvascular dysfunction and nitric oxide in severe COVID-19 infection. Am J Physiol Lung Cell Mol Physiol. 2022;322(1):L1–L12.
How to Cite

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.