Bolalarda gepatobiliar xirurgiya va jigar transplantatsiyasi: Milliy bolalar tibbiyot markazi kam invaziv xirurgiya va transplantatsiya bo‘limi tuzilmasi, logistikasi va klinik natijalari
Qabul qilingan: 2026-05-19 08:07:44
Nashr etilgan: 2025-04-30
Annotatsiya
Maqsad. Oʻzbekiston Respublikasi ixtisoslashtirilgan pediatriya markazi hisoblangan Milliy bolalar tibbiyot markazi kam invaziv xirurgiya va transplantatsiya boʻlimining tashkiliy tuzilmasi, logistika tizimi, jarrohlik aralashuvlari spektri va klinik natijalarini baholash.
Materiallar va usullar. Tadqiqotga 2020–2026-yillar davomida boʻlimda ketma-ket davolangan 259 nafar pediatrik bemor kiritildi. Biliar atreziya, xoledox kistalari, exinokokkoz, jigar tashqarisidagi portal gipertenziya, tugʻma porto-sistem shuntlar, jigarning xavfli oʻsmalari, shuningdek jigar transplantatsiyasi va pankreatoduodenal rezektsiyadan oʻtgan bemorlarning maʼlumotlari tahlil qilindi. Klinik tavsiflar, intraoperatsion koʻrsatkichlar, asoratlar va kuzatuv natijalari baholandi.
Natijalar. Eng koʻp uchragan kasalliklar exinokokkoz (n = 91), biliar atreziya (n = 56), xoledox kistalari (n = 54) va jigar tashqarisidagi portal gipertenziya (n = 17) boʻldi. Exinokokkozli bemorlarning aksariyatida jigar zararlanishi (n = 67) kuzatildi, kamroq hollarda oʻpka (n = 13), kombinatsiyalashgan shakllar (n = 6), shuningdek taloq, diafragma va kichik chanoq zararlanishi qayd etildi. Ochiq operatsiyalar 68,1% bemorlarda, laparoskopik operatsiyalar 28,6%, videotorakoskopik operatsiyalar esa 3,3% bemorlarda bajarildi. Exinokokkozning qaytalanishi 7,7% bemorlarda kuzatildi va aksariyat hollarda operatsiyadan keyingi albendazol terapiyasiga rioya qilinmaganligi bilan bogʻliq edi. 5 oylikdan 16 yoshgacha boʻlgan bolalarda tirik qarindosh donordan 12 ta jigar transplantatsiyasi bajarildi. Transplantatsiyaning asosiy koʻrsatmalari biliar atreziya, autoimmun gepatit, Vilson–Konovalov kasalligi va Karoli kasalligi boʻldi. Operatsiyaning oʻrtacha davomiyligi 523,8 ± 117,0 daqiqani, qon yoʻqotish medianasi esa 200 mlni tashkil etdi. Qon tomir asoratlari retsipientlarning 25%ida kuzatildi, biliar asoratlar esa qayd etilmadi. Kuzatuvning barcha muddatlarida retsipientlar va transplantatlarning yashovchanligi 100%ni tashkil etdi. Barcha donorlar birinchi yoki ikkinchi darajali qarindoshlar boʻlib, Clavien–Dindo tasnifi boʻyicha II darajali asoratlar donorlarning 16,7%ida kuzatildi, oʻlim holati qayd etilmadi.
Kohortaga jigarning birlamchi xavfli oʻsmalari (gepatoblastoma va gepatotsellyulyar karsinoma) boʻlgan 20 nafar bemor ham kiritildi. Ularni davolash bolalar onkologiya xizmati bilan hamkorlikdagi multidisiplinar yondashuv asosida amalga oshirildi. Rezektsiya hajmi PRETEXT tasnifi boʻyicha bosqichga qarab belgilandi. 5–11 oylik chaqaloqlarda kengaytirilgan oʻng gemigepatektomiya tajribasi barcha holatlarda R0-rezektsiyaga erishilganini, oʻrtacha intraoperatsion qon yoʻqotish 120 mlni tashkil etganini va perioperatsion oʻlim kuzatilmaganini koʻrsatdi. Rezektsiya qilib boʻlmaydigan oʻsmalarda onkologik tanlash mezonlariga muvofiq jigar transplantatsiyasi koʻrib chiqildi.
Jigar tashqarisidagi portal gipertenziyaga ega 17 nafar bemorning barchasida operatsiyadan oldin wedged-angiografiya bajarildi. 1 bemorda Rex-shunt, 5 bemorda Uorren shunti va 2 bemorda devaskulyarizatsiya qiluvchi operatsiyalar bajarildi. Ikki bemorda shunt trombozi va stenozi sababli qayta operatsiya talab qilindi. 2023–2026-yillarda 5 ta pankreatoduodenal rezektsiya bajarildi: ulardan 4 tasi oshqozon osti bezining solid-psevdopapillyar oʻsmasi, bittasi esa insulinoma sababli amalga oshirildi. Bir bemorda gastroenteroanastomoz oqmasi rivojlandi, boshqa bemorda insulinoma qaytalanib, oshqozon osti bezining subtotal rezektsiyasi bajarildi. Barcha bemorlar shifoxonadan chiqarildi va ambulator kuzatuv ostida qolmoqda. Shuningdek, tugʻma porto-sistem shuntlari boʻlgan 4 nafar bemor davolandi.
Xulosa. Milliy bolalar tibbiyot markazi tajribasi oʻrta daromadli mamlakatda bolalar gepatobiliar xirurgiyasi va jigar transplantatsiyasining toʻlaqonli dasturini yaratish mumkinligini koʻrsatadi. Bemorlarni yoʻnaltirishning integratsiyalashgan modeli, multidisiplinar yondashuv va xalqaro hamkorlik yuqori yashovchanlik koʻrsatkichlarini taʼminlash hamda Markaziy Osiyoda bolalar HPB-xirurgiyasi boʻyicha milliy referens-markazni shakllantirish imkonini berdi.
Kalit so‘zlar
Adabiyotlar ro'yxati
-
Larghi Laureiro Z, Angelico R, Rigamonti A, Saffioti MC, Maritato S, Grimaldi C, Spada M. Minimally invasive hepatopancreatic and biliary surgery in children: a large centre experience and review of the literature. HPB (Oxford). 2022 Jun;24(6):857-867. https://doi.org/10.1016/j.hpb.2021.10.013.
-
Khudaybergenova A, Alimov A, Sabirov D. Development of liver transplantation in Uzbekistan. Science and Innovation. 2025;4(7):69-74. https://doi.org/10.5281/zenodo.16732807.
-
Semash K, Voskanov M. Diagnostic challenges and treatment approaches for hydatid cysts in atypical localizations. World J Nephrol. 2025;14(3):107955. https://doi.org/10.5527/wjn.v14.i3.107955.
-
Semash K, Dzhanbekov T, Akbarov M, Mirolimov M, Usmonov A, Razzokov N, Primov Z, Gaybullaev T, Yigitaliev S. Implementation of a living donor liver transplantation program in the Republic of Uzbekistan: a report of the first 40 cases. Clin Transplant Res. 2024;38(2):116-127. https://doi.org/10.4285/ctr.24.0013.
-
Vuohijoki A, Ristolainen L, Leppilahti J, Kivivuori SM, Hurri H. Impact of joint commission international accreditation on occupational health and patient safety: A systematic review. PLoS One. 2025 Jun 17;20(6):e0325894. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0325894x.
-
Semash K. Evaluation and Management of Living Donors in the Setting of Living Donor Liver Transplant Program in the Republic of Uzbekistan. Exp Clin Transplant. 2024 Sep;22(9):664-674. https://doi.org/10.6002/ect.2024.0148.
-
Semash K. Post-liver transplant biliary complications. Russian Journal of Transplantology and Artificial Organs. 2024;26(3):72-90. https://doi.org/10.15825/1995-1191-2024-3-72-90.
-
Semash K.O., Dzhanbekov T.A., Akbarov M.M. Vascular complications after liver transplantation: contemporary approaches to detection and treatment. A literature review. Russian Journal of Transplantology and Artificial Organs. 2023;25(4):46-72. https://doi.org/10.15825/1995-1191-2023-4-46-72.
-
Davenport M. Updates in Biliary Atresia: Aetiology, Diagnosis and Surgery. Children. 2025; 12(1):95. https://doi.org/10.3390/children12010095.
-
Semash K, Nasirov M, Dzhanbekov T, Khudaybergenova A. Laparoscopic Kasai portoenterostomy for biliary atresia: first experience from Central Asia. Front Pediatr. 2025;13:1666539. https://doi.org/10.3389/fped.2025.1666539.
-
Davenport M, Betalli P, D'Antiga L, Cheeseman P, Mieli-Vergani G, Howard ER. The spectrum of surgical jaundice in infancy. J Pediatr Surg. 2003;38(10):1471-9. https://doi.org/10.1016/s0022-3468(03)00498-6.
-
Ishibashi H, Shimada M, Kamisawa T, Fujii H, Hamada Y, Kubota M, Urushihara N, Endo I, Nio M, Taguchi T, Ando H; Japanese Study Group on Congenital Biliary Dilatation (JSCBD). Japanese clinical practice guidelines for congenital biliary dilatation. J Hepatobiliary Pancreat Sci. 2017;24(1):1-16. https://doi.org/10.1002/jhbp.415.
-
Lee KH, Tam YH, Yeung CK, Chan KW, Sihoe JD, Cheung ST, Mou JW. Laparoscopic excision of choledochal cysts in children: an intermediate-term report. Pediatr Surg Int. 2009;25(4):355-60. https://doi.org/10.1007/s00383-009-2343-9.
-
Wen Z, Liang H, Liang J, Liang Q, Xia H. Evaluation of the learning curve of laparoscopic choledochal cyst excision and Roux-en-Y hepaticojejunostomy in children: CUSUM analysis of a single surgeon's experience. Surg Endosc. 2017;31(2):778-787. https://doi.org/10.1007/s00464-016-5032-5.
-
Semash K.O., Dzhanbekov T.A., Nasyrov M.M., Monakhov A.R., Gadzhieva P.M., Masyutin S.A. Pediatric liver transplantation in Uzbekistan: first clinical case and outcome analysis. Russian Journal of Transplantology and Artificial Organs. 2025;27(4):67-73. https://doi.org/10.15825/1995-1191-2025-4-67-73.
-
Semash K, Dzhanbekov T. Large-for-size syndrome prophylaxis in infant liver recipients with low body mass. World J Transplant. 2025;15(1):99452. https://doi.org/10.5500/wjt.v15.i1.99452.
-
Konstantin S, Timur D, Mansur N, Bakhtiyorjon U, Navruz Q, Bakhtiyor K. Neurological Complications After Pediatric Liver and Kidney Transplantation: A Comprehensive Review of Acute Symptomatic Seizures. Pediatr Transplant. 2026;30(5):e70341. https://doi.org/10.1111/petr.70341. Erratum in: Pediatr Transplant. 2026;30(6):e70366. https://doi.org/10.1111/petr.70366.
-
Lucas B, Ravishankar S, Pateva I. Pediatric Primary Hepatic Tumors: Diagnostic Considerations. Diagnostics (Basel). 2021;11(2):333. https://doi.org/10.3390/diagnostics11020333.
-
Semash K, Dzhanbekov T, Islomov S. Case Report: Major right-sided hepatectomies in infants in Uzbekistan: a case series. Front Pediatr. 2025;12:1495165. https://doi.org/10.3389/fped.2024.1495165.
-
Semash KO, Dzhanbekov TA. Primary outcomes after major anatomical liver resections in infants at the National Children’s Medical Center. Pirogov Russian Journal of Surgery. 2025;(4):86 94. (In Russ.) https://doi.org/10.17116/hirurgia202504186.
-
de Ville de Goyet J, D'Ambrosio G, Grimaldi C. Surgical management of portal hypertension in children. Semin Pediatr Surg. 2012;21(3):219-32. https://doi.org/10.1053/j.sempedsurg.2012.05.005.
-
Yuldashev RZ, Aliev MM, Maksudov MF, Khaydarov UO, Shokhaydarov S. Angiographic patterns of portal venous system in children with extrahepatic portal hypertension and its etiological and clinical relevance. Pediatr Surg Int. 2023;39(1):97. https://doi.org/10.1007/s00383-023-05384-3.
-
de Ville de Goyet J, Alberti D, Falchetti D, Rigamonti W, Matricardi L, Clapuyt P, Sokal EM, Otte JB, Caccia G. Treatment of extrahepatic portal hypertension in children by mesenteric-to-left portal vein bypass: a new physiological procedure. Eur J Surg. 1999;165(8):777-81. https://doi.org/10.1080/11024159950189573.
-
Young V, Rajeswaran S. Management of Portal Hypertension in the Pediatric Population: A Primer for the Interventional Radiologist. Semin Intervent Radiol. 2018;35(3):160-164. https://doi.org/10.1055/s-0038-1660794.
-
Rozhkova V, Burlaka A, Kvasivka O, Lisnyy I, Beznosenko A, Kopchak K, Cheverdiuk D, Lukashenko A. Pediatric pancreatectomy for neoplasms: indications, outcomes, and implementation of minimally invasive surgery in a Ukrainian tertiary center. BMC Pediatr. 2025;25(1):441. https://doi.org/10.1186/s12887-025-05802-6.
-
Zdanowicz K, Daniluk J, Lebensztejn DM, Daniluk U. The Etiology of Cholelithiasis in Children and Adolescents-A Literature Review. Int J Mol Sci. 2022;23(21):13376. https://doi.org/10.3390/ijms232113376.
-
Semash KO, Salakhitdinov ShN, Nasyrov MM, Dzhanbekov TA, Yusubov AD, Umarov BYa, Sabirov JR. Endovascular closure of a large intrahepatic portosystemic shunt in a 3-month-old infant: the first case in Uzbekistan and literature review. Pirogov Russian Journal of Surgery. 2026;(6):121 126. (In Russ.) https://doi.org/10.17116/hirurgia2026061121.
-
Semash K, Salakhitdinov S, Nasirov M, Dzhanbekov T, Yusubov A, Umarov B. Endovascular closure of a large intrahepatic portosystemic shunt in a three-month-old infant: a case report and literature review. Front Pediatr. 2026;14:1862205. https://doi.org/10.3389/fped.2026.1862205.
-
Semash K, Akhmedov A, Dzhanbekov T, Umarov Q, Dustmurodov J. Implementation of a pediatric kidney transplantation program in Uzbekistan: Feasibility and early outcomes. World J Transplant. 2025 Dec 18;15(4):107728. https://doi.org/10.5500/wjt.v15.i4.107728. PMID: 41357399; PMCID: PMC12679264.
-
Semash K, Dzhanbekov T, Nasirov M, Monakhov A, Gadzhieva P. Bortezomib as a Potential Treatment for Recurrent Autoimmune Hepatitis Following Pediatric Liver Transplantation. Pediatr Transplant. 2025 Jun;29(4):e70082. https://doi.org/10.1111/petr.70082. PMID: 40304093.
-
Semash K, Dzhanbekov T, Nasirov M, Subanov A, Umarov B. Venous reconstruction in living donor liver transplantation: lessons learned from a new national program in a resource-limited setting. Transpl Int. 2026;39:15985. https://doi.org/10.3389/ti.2026.15985.
-
Semash K, Dzhanbekov T, Nasirov M, Syrkina A, Umarov B. Neurological recovery after liver transplantation in a severely disabled adolescent with Wilson disease: a 1-year follow-up case report. Front Pediatr. 2026;14:1862229. https://doi.org/10.3389/fped.2026.1862229.
-
Semash K, Salimov U, Dzhanbekov T, Sabirov D. Liver Graft Machine Perfusion: From History Perspective to Modern Approaches in Transplant Surgery. Exp Clin Transplant. 2024;22(7):497-508. https://doi.org/10.6002/ect.2024.0137. PMID: 39223808.
-
Ibadov R, Semash K, Usmonov A, Ibragimov S, Popov A, Lishchenko A, et al. Near-Infrared Spectroscopy (NIRS) for Early Postoperative Monitoring of Graft Oxygenation in Living Donor Liver Transplantation: A Prospective Observational Study. Clin Transplant. 2026;40(6):e70589. https://doi.org/10.1111/ctr.70589.
-
Semash K, Dzhanbekov T. Laparoscopic donor hepatectomy: Are there obstacles on the path to global widespread? Laparosc Endosc Robot Surg. 2024;7(3):123-127. https://doi.org/10.1016/j.lers.2024.12.002.
-
Semash K. Robotic surgery in living liver donors and liver recipients. Laparosc Endosc Robot Surg. 2024. https://doi.org/10.1016/j.lers.2024.06.003.
Mualliflar haqida
Litsenziya

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.