IT SOHASI BILAN SHUG‘ULLANUVCHI YOSHLARDA KATEXOLAMINLAR ALMASHINUVI SIRKAD RITMINI VA LIPIDLARNING PEREKSID OKSIDLANISH JARAYONLARINING O‘RGANISH

TO'LIQ MATN:

Abstrakt

Dolzarbligi. Yurak-qon tomir kasalliklarini erta aniqlash, oldini olish va davolashga qaratilgan davlat dasturlari amalga oshirilayotganiga qaramay, muammo dolzarbligicha qolmoqda. So‘nggi yillarda gipertonik kasallik patogenezida simpatoadrenal tizim (SAT) ning o‘rniga katta e’tibor qaratilmoqda. Tashqi omillar ta’sirida katexolaminlarning keskin ajralishi stressning dastlabki ko‘rinishi hisoblanadi, simpatik asab tizimining yuqori tonusi esa yoshlar orasida arterial gipertenziya rivojlanishining asosiy mexanizmlaridan biri sifatida ko‘riladi. Tadqiqot maqsadi. IT sohasida faoliyat yurituvchi yoshlar orasida simpatoadrenal tizim buzilishlari va yog‘larning perekis oksidlanish jarayonlari xususiyatlarini o‘rganish. Material va metodlar. 25–44 yoshdagi 90 nafar erkak tekshirildi, o‘rtacha yosh -33,2±0,93 yosh. Klinik, instrumental va maxsus tadqiqot usullari qo‘llanildi. Natijalar va xulosa. IT sohasi bilan shug‘ullanuvchi yoshlar populyatsiyasida simpatoadrenal tizimning funksional faolligi buzilganligi aniqlandi. Bu holat katexolaminlar, xususan adrenalin va noradrenalinning sutkalik ekskresiyasining oshishi, katexolaminlar ekskresiyasining sirkad ritmi buzilishi, katexolaminlarni dezaminlashning asosiy fermenti bo‘lgan monoaminooksidaza (MAO) faolligining pasayishi, katexolaminlar metabolizmining ikkilamchi mahsuloti-vanillinmindal kislotasining ko‘payishi, shuningdek yog‘larning perekis oksidlanishining ikkilamchi mahsuloti-malon dialdegid (MDA) miqdorining ortishi bilan namoyon bo‘ladi.

Mualliflar haqida

Adabiyotlar ro'yxati

Указ Президента РУЗ от 28.01.2022 г. № УП-60 «О стратегии развития Нового Узбекистана на 2022-2026 годы». Сборник законодательных актов.

Wordwide trends in hypertension prevalence and progress in treatment and control from 1990 to 2019: a pooled analysis of 1201 population-representative studies with 104 million participitans. NCD Risk Factor Collabration (NCD-RisC). Lancet.2021. PMID: 34450083. Free PMC article.

Battistoni A., Canichella F., Pignatell, G. et al.

Hypertension in Young People: Epidemiology, Diagnostic Assessment and Therapeutic Approach. // High Blood Press Cardiovasc Prev. 2015;22:381–388.doi:10.1007/s40292-015-0114-3.

Costa S., Lima C., Nobre A. et al. Hypertension bearers with high risk/big risk of cardiovascular diseases and socioeconomic and health indicators. //

Rev Assoc Med Bras (1992). 2018; 64(7): 601–10. doi:10.1590/1806-9282.64.07.601.

Garafova A, Penesova A, Cizmarova E, et al. Cardiovascular and Sympathetic Responses to a Mental Stress Task in Young Patients With Hypertension and/or Obesity. Physiol. Res.2014; 63 (Suppl. 4): S459-S67.

Oybekova G.S., Khuzhamberdiev M.A., Vakhabov B.M.

Current problems of modern cardiology: why is hypertension getting younger?

Medisine and sport. 2023; №4: 77-81. www.sportmed.uz ISSN 2181-998x 2023/4.

Oybekova G.S., Khuzhamberdiev M.A., Vakhabov B.M.

American Journal of Medicine and Medical Scinces (AJMMS), USA, «SYMPATOADRENAL ACTIVITI, CATECHOLAMINES, AND THE PATOGENESIS OF HYPERTENZIVE AMONG YOUNG POPULATION” Volume: 4 Issue 6/june-2024. P 124-127 https://academikpublishers.org

Nascimento B., Brant L., Yadgir S. et al. Trends in prevalence, mortality, and morbidity associated with high systolic blood pressure in Brazil from

1990 to 2017: estimates from the "Global Burden of Disease 2017" (GBD 2017) study. // Popul Health Metr. 2020;18(Suppl 1):17. doi:10.1186/s12963-020-00218-z.

Yano Y., Stamler J., Garside D. et al. Isolated systolic hypertension in young and middle-aged adults and 31-year risk for cardiovascular mortality: the Chicago Heart Association Detection Project in Industry study. // J Am Coll Cardiol. 2015 Feb 3;65(4):327-335. doi:10.1016/j.jacc.2014.10.060.

Zhou B., Bentham J., Di Cesare M. et al. World wide trends in blood pressure from 1975 to 2015: a pooled analysis of 1479 population-based measurement studies with 19 million participants. //Lancet. 2017; 389 (10064):37-55. doi:10.1016/S0140- 6736(16)31919-5

World Health Organization. (2024). Hypertension. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/hypertension

American Heart Association. (2023). Stress and Heart Health. https://www.heart.org/en/healthy-living/healthy-lifestyle/stress-management/stress-and-heart-health

Zhang, W., et al. (2023). Occupational Sitting Time and Hypertension Among IT Workers. Journal of Occupational Health.

Smith, J., & Lee, K. (2022). Sedentary Lifestyle and Cardiovascular Risk. Heart Journal.

How to Cite

1.
Oybекova G, Xujamberdiyev M, Vaxabov B. IT SOHASI BILAN SHUG‘ULLANUVCHI YOSHLARDA KATEXOLAMINLAR ALMASHINUVI SIRKAD RITMINI VA LIPIDLARNING PEREKSID OKSIDLANISH JARAYONLARINING O‘RGANISH. MSU [Internet]. 2025 Dec. 11 [cited 2026 Feb. 13];(6):154-61. Available from: http://fdoctors.uz/index.php/journal/article/view/239
Ko'rishlar soni: 77