Deprecated: preg_replace(): Passing null to parameter #3 ($subject) of type array|string is deprecated in /home/journals/web/fdoctors.uz/public_html/cache/t_compile/4f3eece4fbf4bf92faa7a4caadc7e25ae9a7b92d^c940d5f8376e6af774deb7e0a5efe41e5bfff906_0.plugins-1-plugins-generic-webFeed-generic-webFeed.rss.tpl.php on line 49
ANDIJAN STATE MEDICAL INSTITUTE and I-EDU GROUP
O‘q otish natijasida yuzaga kelgan qo‘l-oyoq jarohatlarida regional limfatik terapiyaning o‘rni
O‘zbekiston Respublikasi va dunyoning boshqa mamlakatlarida qo‘l-oyoqning o‘qotar qurol jarohatlari bilan bog‘liq holatlar yil sayin ortib bormoqda. Ushbu muammoning dolzarbligi o‘lim holatlari, yiringli-septik asoratlar hamda nogironlik ko‘rsatkichlarining yuqoriligi bilan izohlanadi, ayniqsa kuchli teshib kirish xususiyatiga ega yangi turdagi qurollarning rivojlanishi sharoitida. Mazkur tadqiqotning maqsadi regional limfatik terapiyani eksperimental ravishda o‘rganish hamda olingan natijalar asosida qo‘l-oyoqning izolyatsiyalangan va kombinatsiyalangan o‘qotar jarohatlari bo‘lgan bemorlarni davolash protokolini ishlab chiqishdan iborat bo‘ldi. Tadqiqot maqsadiga erishish uchun qo‘l-oyoqning o‘qotar jarohatlari bilan kasallangan 169 nafar bemor tekshirildi va ular limfoterapiya oluvchi to‘rtta asosiy guruh hamda standart davolash oluvchi nazorat guruhlariga bo‘lindi. Eksperimental tadqiqotlarda jarohatdan keyingi birinchi sutkada qo‘l-oyoqning o‘qotar jarohatlari hujayralararo bo‘shliqning hajmli shishi, limfa tugunlarida mikroblarning to‘planishi, fibrin, hujayraviy detrit va nekrobioz mahsulotlarining cho‘kishi bilan tavsiflandi. Eksperimental guruhlarda regional limfatik terapiyani qo‘llash nazorat guruhiga nisbatan shikastlangan hududdagi yumshoq to‘qimalarning faol va tez regeneratsiyasini namoyon etdi. Jarohatlanganlarni o‘z vaqtida saralash va ixtisoslashtirilgan tibbiyot muassasalariga transportirovka qilish jarohatdan keyingi dastlabki soatlarda jarrohlik va terapevtik davolash usullarining yuqori samaradorligiga xizmat qildi. Sefalosporinlar yoki aminoglikozidlar bilan limfotrop antibiotikoterapiya hamda limfatik stimulyatsiyani qo‘llash biriktiruvchi to‘qimalarning qayta shakllanishida ijobiy dinamikani, limfa tugunlarida dorilarning uzoq muddat yuqori konsentratsiyada saqlanishini va infeksion asoratlar darajasining pastligini ko‘rsatdi. Olingan ma’lumotlardan harbiy tibbiyot, shoshilinch tibbiyot va jarrohlik amaliyotida qo‘l-oyoqning o‘qotar jarohatlari bo‘lgan bemorlarni boshqarish protokollarini takomillashtirish, regional to‘qimalar funksiyasini saqlab qolish va infeksion asoratlarning oldini olishga qaratilgan taktikalarning joriy etilishida foydalanish mumkin.
Mualliflik huquqi (c) 2026 O`zbekiston tibbiyot ilmi https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Mikroelementozning VICH infektsiyalangan aholida surunkali gastroduodenal kasalliklar uchun xavf omili sifatidagi xususiyatlari
Surunkali gastroduodenal kasalliklar (SGDK), jumladan, oshqozon yarasi, surunkali gastrit va gastroduodenit, VICH bilan yashovchi odamlarda keng tarqalgan. Ushbu kasalliklar bilan bog'liq asosiy xavf omillaridan biri mikroelementoz (MTO), ya'ni zarur mikroelementlarning muvozanatsizligi bilan tavsiflanadigan holatdir. Ushbu tadqiqot MTOning VICH infektsiyalangan aholi orasidagi tarqalishi va ta'sirini o'rganadi. Maqsad. MTO bilan bog'liq tarqalish, og'irlik darajasi va aniq biokimyoviy yetishmovchiliklarni baholash va uning VICH infektsiyalangan shaxslarida SGDK uchun xavf omili sifatidagi potentsial rolini o'rganish. Materiallar va metodlar. Ushbu tadqiqotga 507 nafar VICH infektsiyalangan kattalar, 20-69 yosh oralig'ida, Andijon, O'zbekiston shahrida yashovchi ishtirokchilar jalb qilindi. Ishtirokchilardan kalий, kalsiy va natriy kabi asosiy elektrolitlarning darajasi, och qoringa olingan qon namunalarini tahlil qilish orqali o'lchandi. Ishtirokchilar yosh va jinsi bo'yicha saralandi va MTO tarqalishi va og'irlik darajasidagi demografik farqlar o'rganildi. Natijalar. Tadqiqotda ishtirokchilarda elektrolitlar yetishmovchiligining yuqori darajasi aniqlangan bo'lib, 89,2% ishtirokchilarda giponatremiya, 72,2% da gipokalemiya va 28,8% da gipokaltsemiya kuzatilgan. Jinsga oid sezilarli farqlar mavjud bo'lib, VICH infektsiyalangan ayollarda giponatremiya va gipokalemiya tarqalishi yuqori bo'lgan. Shuningdek, yosh bilan og'ir MTO tarqalishi ortishi (P < 0,05) kuzatildi, bu esa SGDK uchun yosh bilan bog'liq xavfni ko'rsatadi. Xulosa. Mikroelementoz VICH infektsiyalangan shaxslarida SGDK uchun muhim xavf omili hisoblanadi va ushbu tadqiqot ushbu populyatsiyada maqsadli oziqlantirishni qo'llab-quvvatlash va muntazam elektrolit monitoringini amalga oshirish zarurligini ta'kidlaydi. Preventiv strategiyalar, jumladan, dietani o'zgartirish va mikroelementlar qo'shish, VICH infektsiyalangan bemorlarda SGDKning rivojlanishini kamaytirishga yordam berishi mumkin.
Surunkali obstruktiv o'pkalar kasalligi va konjestiv yurak yetishmovchiligi: IARC-ICPMS. Inson geni bo'yicha uchta klinik qo'llanma: komorbidlik, patofiziologiya, diagnostika va boshqaruv bo'yicha adabiyotlarni tahlil qilish
*]:pointer-events-auto [content-visibility:auto] supports-[content-visibility:auto]:[contain-intrinsic-size:auto_100lvh] R6Vx5W_threadScrollVars scroll-mb-[calc(var(--scroll-root-safe-area-inset-bottom,0px)+var(--thread-response-height))] scroll-mt-[calc(var(--header-height)+min(200px,max(70px,20svh)))]" dir="auto" data-turn-id="request-WEB:2042b05a-da0b-41dc-a3e3-d9143233b1b3-16" data-testid="conversation-turn-6" data-scroll-anchor="false" data-turn="assistant"> Surunkali obstruktiv o'pkalar kasalligi (SOKK) va konjestiv yurak yetishmovchiligi (KYY) dunyodagi asosiy kasalliklar va o'lim sabablaridan biridir. Yuqori komorbidlik yuklamasi klinik diagnostika va davolash masalalarini murakkablashtiradi, chunki ular bir-biriga o'xshash simptomlar, umumiy xavf omillari va o'zaro bog'liq patofiziologik jarayonlarga ega. Ushbu narrativ sharh, ushbu bemorlar uchun epidemiologiya, patofiziologiya, diagnostika muammolari va terapevtik strategiyalar bo'yicha so'nggi dalillarni umumlashtiradi. Sharhlar PubMed, MEDLINE va EMBASE manbalarida 2016-2024 yillarda tizimli qidiruv orqali aniqlangan. Mavjud ma'lumotlar shuni ko'rsatadiki, SOKK KYY bilan bemorlarning 20-30% da uchraydi va o'xshash miqdorda o'rta darajadagi va og'ir SOKKda chap qorincha disfunktsiyasi mavjud. Kognitiv disfunktsiya yomon klinik natijalarni oldindan ko'rsatishning mustaqil belgisidir, shu jumladan yuqori kasalxonaga yotqizish va o'lim darajalarini. Tizimli yallig'lanish, oksidlovchi stress, skelet muskullarining disfunktsiyasi va neyrogormonal aktivatsiya - bu turli kasalliklarni bog'laydigan umumiy yo'llardir. Differential diagnostika klinik simptomlarning o'zaro bog'liqligi tufayli cheklangan; ammo, har bir keltirilgan biomarker umumiy diagnostik qiymatga ega: natriyuretik peptidlar chap yurak yetishmovchiligi tufayli o'pkada gipertenziya mavjudligini aniqlaydi, ehokardiografiya yurak kasalliklarining asosiy strukturasini baholashga yordam beradi va o'pkalar funksiyasini sinovdan o'tkazish asosiy patologiyani aniqlashga yordam beradi. Davolash shaxsiylashtirilgan va ko'p qirrali yondashuv bo'lishi kerak, bu beta-blokatorlar va bronxolitiklar bilan bog'liq dori xavfsizligiga, shuningdek, pulmonar va kardiyologik reabilitatsiya kabi nofarmakologik strategiyalarga e'tibor qaratadi. Ushbu sharh, birgalikda klinik baholash zarurligini ta'kidlaydi va ushbu yuqori xavf guruhini yanada ko'proq prospektiv tadqiqotlar o'tkazilishini qo'llab-quvvatlaydi.
Kistoz duplikatsiya bolalarda oshqozon-ichak traktining kam uchraydigan tug‘ma anomaliyasi
Holat: 1 yoshli qiz bola 6–7 oyligida ilk bor aniqlangan qorin bo‘shlig‘idagi kistoz hosila bo‘yicha tekshiruv uchun murojaat qildi. Qorin bo‘shlig‘i va retroperitoneal sohaning dastlabki KT tekshiruvida chap buyrak usti beziga yaqin joylashgan kistoz massa aniqlandi. Ushbu natijalarga asoslanib, bemor bizning klinikamizga yuborildi. Keyinchalik qorin bo‘shlig‘ining multislayd kompyuter tomografiyasi (MSKT) o‘tkazildi, bu esa taloq kistasi va oshqozon duplikatsiya kistasini farqlash imkonini berdi. Ketma-ket ultratovush tekshiruvlarida hosilaning hajmi asta-sekin ortib borayotgani kuzatildi va jarrohlik davolash amalga oshirildi. Gistopatologik tekshiruv oshqozon duplikatsiyasi tashxisini tasdiqladi. Xulosa. Multimodal diagnostik yondashuv ushbu kam uchraydigan patologiyani erta aniqlash imkonini beradi, oshqozon duplikatsiyasining atipik joylashuvi holatlarida differensial tashxisni osonlashtiradi va jarrohlik davolash uchun ko‘rsatmalarni aniqlashga yordam beradi.
Gentamitsinning kalamushlarda limfotrop va mushak ichiga yuborish sharoitida farmakokinetikasini o‘rganish
Antibiotiklarning farmakokinetikasini model obyektlarda o‘rganish ularning dozalari va yuborish usullarini keyingi klinik amaliyot uchun optimallashtirish imkonini beradi. Maqsad. Ushbu tadqiqotning maqsadi kalamushlarda gentamitsin sulfatining intramuskulyar va limfotrop pretraxeal yuborishdan keyingi farmakokinetikasini taqqoslashdan iborat edi. Materiallar va usullar. Qonda va to‘qima gomogenatida antibiotik konsentratsiyasini aniqlash uchun Escherichia coli NCTC 8172 uchun disk diffuziya usuli qo‘llanildi. Gentamitsin sulfatining konsentratsiyasi intramuskulyar yuborilgandan keyin birinchi soatda qon namunalarda eng yuqori, plevrada esa eng past bo‘ldi. Limfotrop usulda dori konsentratsiyasi to‘qimalarda mushak ichiga yuborilgandan keyingiga nisbatan yuqori bo‘lib, antibiotikning asosiy qismi birinchi soatda o‘pka to‘qimasida to‘plandi. Antibiotik kinetikasi chiziqli yoki logarifmik bo‘ldi. Natijalar. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, gentamitsin sulfatining eng yuqori konsentratsiyasi intramuskulyar yuborilgandan keyin birinchi soatda qon namunalarda aniqlangan, eng kam miqdori esa plevrada to‘plangan. Gentamitsin kinetikasi chiziqli yoki logarifmik bo‘lgani kuzatildi. Limfotrop yuborishda preparatning yarim chiqarilish davri 4 soatni tashkil etdi, intramuskulyar yuborishda esa u tekshiruv obyektiga qarab 2 dan 5 soatgacha bo‘ldi. 24 soatdan so‘ng, yuborish usulidan qat’i nazar, antibiotik 10 mkg/mg dan ortiq bo‘lmagan qoldiq miqdorgacha chiqarildi. Xulosa. Tadqiqot pretraxeal yuborish usuli samaraliroq ekanligini va gentamitsin bilan bakterial infeksiyalarni davolashni optimallashtirishda qo‘llanishi mumkinligini ko‘rsatdi.
Mualliflik huquqi (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
O‘SMIR YOSHDAGI QIZLARDA SIYDIK AJRATISH TIZIMI INFEKSIYALARINING XAVF OMILLARI VA XUSUSIYATLARI
Dolzarbligi. O‘smir qizlardagi siydik-tanosil tizimi infeksiyalari bolalik davridagi eng keng tarqalgan kasalliklar qatoriga kiradi va nafas yo‘llari infeksiyalaridan keyin ikkinchi o‘rinda turadi. Patologiyaning qo‘shma shakllari alohida ahamiyatga ega bo‘lib, bunda siydik yo‘llari infeksiyasi turli somatik va funksional buzilishlar fonida rivojlanadi. Bu retsidivlar chastotasining oshishiga, yallig‘lanish jarayonining surunkalashuviga va bemorlarning hayot sifatining pasayishiga olib keladi. Ushbu tadqiqot o‘smir qizlarda siydik-tanosil tizimi infeksiyalarida qo‘shma patologiyalarning xavf omillarini tahlil qilishga bag‘ishlangan bo‘lib, bu asoratlarni erta aniqlash va oldini olishda muhim ahamiyatga ega. Tadqiqotning maqsadi. Siydik ajratish tizimi infeksiyasining qo‘shma patologiyalari bo‘lgan o‘smir qizlarda xavf omillarining xususiyatlarini o‘rganish. Materialы i metodы. Tadqiqotga ToshDTU-2 klinikasining urologiya va bolalar ginekologiyasi bo‘limida statsionar davolangan 10 yoshdan 17 yoshgacha bo‘lgan 50 nafar bemor kiritilgan. Barcha bemorlar kengaytirilgan anamnez yig‘ish (shu jumladan perinatal va ginekologik), klinik ko‘rik, laboratoriya tekshiruvlari (umumiy siydik tahlili, qo‘zg‘atuvchi titrini aniqlash bilan siydikning bakteriologik tekshiruvi), najasning koprologik va mikrobiologik tekshiruvi; qorin bo‘shlig‘i va kichik tos a’zolarining ultratovush tekshiruvi kabilarni o‘z ichiga olgan yagona protokol bo‘yicha kompleks tekshiruvdan o‘tkazildi. Natijalar va muhokama. Bemorlar yoshi va aniqlangan patologiyaning tabiatiga qarab ikki guruhga bo‘lingan. I guruhga 10 yoshdan 13 yoshgacha bo‘lgan qizlar (n = 30; 60,0%). Ulardan 18 (60%) nafarida siydik ajratish tizimining alohida kasalliklari, 12 (40%) nafarida esa siydik ajratish va jinsiy a’zolar tizimining qo‘shma patologiyalari aniqlangan. O‘smir qizlarda somatik va ginekologik patologiyali IMVSning birga kechishi yanada yaqqol klinik ko‘rinishlar, retsidivlarning yuqori chastotasi, buyraklarning strukturaviy o‘zgarishlari (UTT ma’lumotlariga ko‘ra: surunkali piyelonefrit - 32,5%, reflyuks-nefropatiya - 27,5%) va metabolik siljishlar (anemiya - 86,3%) mavjudligi bilan tavsiflanadi. Olingan ma’lumotlar shuni ko‘rsatadiki, IMVS xavfi va og‘irligi bevosita qo‘shma buzilishlarga - somatik, gormonal va mikrobiologik, shuningdek, erta perinatal omillarga bog‘liq. Bu esa bunday bemorlarni olib borishda kompleks fanlararo yondashuv zarurligini belgilaydi. Xulosa. Somatik va ginekologik kasalliklar qo‘shilgan qizlarda IMVS og‘irroq kechadi, 1,9 ± 0,3 ga qarshi 3,4 ± 0,6 tez-tez takrorlanadi, p < 0,001) va aniqroq klinik belgilar bilan tavsiflanadi. Siydik ajratish tizimi infeksiyalariga moyillikning shakllanishiga antenatal va perinatal xavf omillari sezilarli ta’sir ko‘rsatadi (57,1% ga nisbatan 20,0%, r < 0,05). Klinik ko‘rinishlar orasida bel sohasidagi og‘riqlar, dizuriya, subfebrilitet, shuningdek, urogenital yallig‘lanish belgilari ustunlik qiladi (vulvovaginitlar - 34,9%, adneksitlar - 2,4%). Mikrobiologik tahlil bakteriuriya va qindagi disbiotik o‘zgarishlarning yuqori chastotasini ko‘rsatdi, qo‘zg‘atuvchilar 38% hollarda bir-biriga to‘g‘ri keldi, bu yuqtirishning ko‘tarilish yo‘lini tasdiqlaydi. Hayz funksiyasining buzilishi va endokrin-metabolik o‘zgarishlar (oligomenoreya, algodismenoreya, TPKS, semizlik) surunkali yallig‘lanish jarayonining saqlanishida muhim rol o‘ynaydi.
Mualliflik huquqi (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
BOLALARDA OBSTRUKTSIYALI BRONXOPULMONAL YALLIG‘LANISH KASALLIKLARI BO‘YICHA ZAMONAVIY QARASHLAR
Dolzarbligi. Bronxopulmonal tizimning yallig‘lanish kasalliklari bolalar orasida, ayniqsa 3 yoshgacha bo‘lganlarda, yuqori kasallanish ko‘rsatkichi bilan ajralib turadi. Obstruktiv sindrom holatlarining ko‘payishi, antibiotiklarga chidamlilik va havo ifloslanishi bu muammoni zamonaviy pediatriyaning dolzarb yo‘nalishiga aylantirmoqda. Maqsad. Obstruktiv sindrom bilan kechuvchi bolalardagi bronxopulmonal yallig‘lanish kasalliklarining zamonaviy patogenezini, klinik xususiyatlarini va davolash usullarini o‘rganish. Materiallar va usullar. Ilmiy adabiyotlar tahlili asosida bolalardagi bronxiolit, o‘tkir bronxit va kasalxona tashqarisidagi pnevmoniya holatlari, ularning etiologik agentlari (virusli va bakterial infeksiyalar), hamda zamonaviy terapevtik yondashuvlar tahlil qilindi. Natijalar. Asosiy sababchi agentlar sifatida respirator-sinsitial virus, koronavirus va metapnevmovirus belgilandi. Mukotsiliar klirensning buzilishi, proteolitik faollikning oshishi va havo yo‘llarining remodellatsiyalanishi obstruktiv sindromning rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi. Atrof muhit omillari va passiv chekish obstruktiv holatlarni og‘irlashtirishi isbotlangan. Davolashda patogenetik asoslangan, fermentativ tozalash va ratsional antibiotikoterapiya muhim ahamiyatga ega ekani ta’kidlandi. Xulosa. Bronxopulmonal yallig‘lanish kasalliklarining erta aniqlanishi va kompleks davosi bolalarda nafas yo‘llarining xronik o‘zgarishlarini kamaytiradi va prognozni yaxshilaydi. Virusli infeksiyalar profilaktikasi, atrof muhit omillarini nazorat qilish va reabilitatsiya dasturlari muhim ahamiyat kasb etadi.
BOLALARDA OVQATLANISH TURIGA BOG‘LIQ HOLDA IMMUNOREAKTIVLIK HOLATI
Mavzuning dolzarbligi. Bolalarning sog‘lom rivojlanishi va immun tizimining shakllanishida hayotning dastlabki yarmida faqat ona suti bilan oziqlantirish hal qiluvchi ahamiyatga ega. Maqsad: Bolalarda oziqlanish turiga qarab immunologik holatning o‘zgarishini aniqlash va qiyosiy tahlil qilish. Tadqiqot materiali va usullari. Tadqiqotda 123 nafar turli ovqatlanish turiga ega bolalar ishtirok etdi. Ularning qon namunalarida umumiy qon tahlili, CD3, CD4, CD8, CD16, CD23, CD25, CD38 va CD95 markerlari yordamida hujayraviy hamda gumoral immunitet bo‘g‘inlari baholandi. Tadqiqot natijalari.Tahlillar shuni ko‘rsatdiki, sun’iy oziqlantirilgan bolalarda limfotsitlar, leykotsitlar, CD3+ hujayralar soni oshgan, CD4+ markerlar kamaygan. B-limfotsitlar, CD16+, CD23+ va CD38+ hujayralar darajasi yuqori bo‘lib, apoptoz jarayonlarining faollashuvi qayd etilgan. IgM va IgA o‘rtasida disbalans, SIK miqdorining ortishi, shuningdek allergizatsiya omilining yuqoriligi sun’iy oziqlantirishda aniqlandi. Xulosa. Bolalarning immun javobidagi o‘zgarishlar oziqlanish turiga bog‘liq. Ona suti bilan oziqlantirish immun muvozanatni saqlashda eng muhim omil bo‘lib, sun’iy oziqlantirishda himoya tizimining fiziologik susayishi kuzatiladi.
BOLALARDA BRONX-O’PKA KASALLIKLARIDA MIKROSIRKULYATSION O’ZGARISHLARNING KLINIK-PATOGENETIK XUSUSIYATLARI
Mavzuning dolzarbligi. Bolalarda bronxit, pnevmoniya va bronxiolit kabi yallig‘lanishli bronx-o‘pka kasalliklari pediatriyada eng dolzarb muammolardan biri bo‘lib, ularning patogenezida mikrosirkulyatsion disfunktsiya markaziy o‘rin egallaydi. Mikrosirkulyatsiya tizimining buzilishi nafaqat alveolyar gaz almashinuvini, balki to‘qimalarning trofik ta’minotini ham izdan chiqaradi. Zamonaviy adabiyotlarda ushbu disfunktsiyaning yallig‘lanish mediatorlari, xususan interleykin-1β (IL-1β), interleykin-6 (IL-6), tumor nekroz omili-α (TNF-α), interleykin-8 (IL-8) hamda anti-inflamator sitokinlar (IL-10) darajasidagi nomutanosiblik bilan chambarchas bog‘liqligi ta’kidlanadi. Ushbu mediatorlar endotelial hujayralar faoliyatini buzib, kapillyar devor o‘tkazuvchanligini oshiradi, glyukokaliks strukturasining degradatsiyasiga olib keladi va natijada mikrosirkulyatsion perfuziya izdan chiqadi. Maqsad. Bolalarda bronx-o‘pka yallig‘lanishli kasalliklari kechishida mikrosirkulyatsion disfunktsiyaning asosiy patofiziologik mexanizmlarini aniqlash, yallig‘lanish sitokinlari (IL-1β, IL-6, TNF-α, IL-8, IL-10) darajasi bilan mikrotsirkulyator ko‘rsatkichlar o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni baholash hamda ularning klinik ahamiyatini prognoz biomarkerlari sifatida asoslashdan iborat. Materiallar va usullar. Tadqiqot davomida bemor bolalarda mikrosirkulyatsiya holatini baholash uchun kompleks instrumental va laborator diagnostik usullar qo‘llanildi. Kapillyaroskopiya yordamida tirnoq yostiqchasidagi kapillyarlarning morfofunksional holati o‘rganildi; pulse oksimetriya orqali arterial oksigenatsiya darajasi aniqlanib, qon laktat konsentratsiyasi metabolik gipoksiya darajasini baholash uchun ishlatildi. Shuningdek, gemostaziogramma va mikroperfuziya indekslari hisoblandi. Yallig‘lanish mediatorlari darajasi ELISA usuli bilan aniqlanib, statistik jihatdan o‘zaro korrelyatsiya tahlili o‘tkazildi. Natijalar va muhokama. O‘tkazilgan tahlillar natijasida, bronx-o‘pka kasalliklari kechayotgan bolalarda yallig‘lanish sitokinlari darajasining keskin oshishi endotelial disfunktsiyani rivojlanishiga olib kelishi aniqlandi. Kapillyar devor o‘tkazuvchanligining ortishi, glyukokaliksning parchalanishi va interstitsial shish jarayonlari mikrosirkulyatsion oqimning pasayishiga sabab bo‘ldi. Bu esa qon reologiyasining buzilishi, eritrotsit deformabilligining kamayishi va mikrotrombozlar shakllanishi bilan kechdi. Shuningdek, IL-6 va TNF-α darajalari bilan laktat konsentratsiyasi hamda kapillyar perfuziya ko‘rsatkichlari o‘rtasida ishonchli ijobiy korrelyatsiya (r = 0,68–0,74; p < 0,01) qayd etildi. Ushbu bog‘liqlik og‘ir pnevmoniya va bronxiolit kechishini prognozlashda muhim diagnostik ahamiyatga ega biomarker sifatida baholandi. Ayniqsa, erta yoshdagi bolalarda adaptatsion va kompensator mexanizmlarning morfofunksional jihatdan yetarlicha shakllanmaganligi sababli mikrosirkulyatsion buzilishlar tezda gipoksik-dekompensatsion bosqichga o‘tadi. Xulosa. Olingan natijalar shuni ko‘rsatadiki, mikrosirkulyatsion disfunktsiya bolalarda yallig‘lanishli bronx-o‘pka kasalliklarining asosiy patogenetik halqalaridan biridir. Ushbu disfunktsiyani erta bosqichda aniqlash va kompleks tuzatish choralarini qo‘llash kasallik og‘irligini kamaytiradi, gipoksik asoratlarning rivojlanishining oldini oladi hamda klinik prognozni yaxshilaydi. Kelgusida mikrosirkulyatsiya markerlari, yallig‘lanish sitokinlari va oksidlovchi stress ko‘rsatkichlarini integratsiyalashgan monitoring tizimida o‘rganish diagnostik va terapevtik strategiyalarni optimallashtirish imkonini beradi.
ERTA YOSHLI BOLALARDA O‘TKIR ZOTILJAM KASALLIGINI MARKAZIY ASAB TIZIMINING PERINATAL SHIKASTLANISHI FONIDA GEMOSTAZ TIZIMI XUSUSIYATLARI
Kirish. Erta yoshli bolalarda uchraydigan o‘tkir zotiljam (pnevmoniya) hozirgi kunda pediatriya amaliyotidagi eng dolzarb muammolardan biri hisoblanadi. Xalqaro statistik ma’lumotlarga ko‘ra, 5 yoshgacha bo‘lgan bolalarda o‘lim holatlarining 15–18 foizi aynan pnevmoniya bilan bog‘liq. Ayniqsa, markaziy asab tizimining perinatal shikastlanishi (gipoksik-ishemik ensefalopatiya, asfiksiya, intranatal ishemiya) mavjud bo‘lgan bolalarda bu kasallik og‘irroq kechadi va ko‘pincha uzoq davom etuvchi hipoksik, yallig‘lanish va trombogemorragik sindromlar bilan kechади. So‘nggi yillarda olib borilgan klinik va eksperimental tadqiqotlar gemostaz tizimidagi o‘zgarishlar pnevmoniyaning patogenezida muhim o‘rin tutishini ko‘rsatmoqda. Shu sababli, perinatal shikastlanish fonida kechuvchi zotiljamda gemostaz tizimining buzilishi, uning immun-yallig‘lanish mexanizmlari bilan o‘zaro ta’sirini aniqlash dolzarb ilmiy vazifa hisoblanadi. Maqsad. Erta yoshli bolalarda markaziy asab tizimi perinatal shikastlanishi fonida kechuvchi o‘tkir zotiljamda gemostaz tizimining o‘zgarishlarini aniqlash, ularning kasallik og‘irligi, yallig‘lanish darajasi va klinik kechish bilan bog‘liqligini baholash. Materiallar va usullar. Ushbu maqolada 2015–2024 yillar oralig‘ida chop etilgan 40 ta xorijiy va mahalliy ilmiy tadqiqotlar tahlil qilindi. Tadqiqotlarda fibrinogen, D-dimer, APTT, PT, antitrombin III, protein C va S ko‘rsatkichlari, shuningdek, yallig‘lanish mediatorlari – IL-6 va TNF-α darajalari o‘rganilgan. Klinik kuzatuvlarda esa perinatal gipoksiya bilan tug‘ilgan va pnevmoniya bilan og‘rigan bolalarda gemostaz ko‘rsatkichlari solishtirildi. Statistik tahlilda korrelyatsiya va variatsion usullar (p < 0,05) qo‘llanildi. Natijalar. Tahlil natijalariga ko‘ra, perinatal shikastlanish fonida kechuvchi zotiljamda giperkogulyatsiya belgilari aniqlangan. Fibrinogen va D-dimer miqdori 1,5–2 marta oshgan, APTT va PT qisqargan, antitrombin III faolligi 25–30 foizga pasaygan. IL-6 va TNF-α darajalari yuqori bo‘lgan bolalarda D-dimer bilan kuchli ijobiy korrelyatsiya (r = 0,62; p < 0,01) qayd etilgan. Bu holatlar “yallig‘lanish–koagulyatsiya doirasi” mexanizmining mavjudligini isbotlaydi. Bunday bolalarda klinik kechish og‘ir, intoksikatsiya uzoq, antibiotik terapiyaga javob sekin bo‘lgan. Profilaktik antikoagulyant terapiya (mikrodazali geparin, dipiridamol) qo‘llanilgan guruhlarda tromboembolik asoratlar soni 3–4 marta kamaygan. Olingan natijalar ko‘rsatadiki, gemostaz tizimining disbalansi perinatal gipoksiya fonida kechuvchi o‘tkir zotiljamning asosiy patogenetik bo‘g‘inidir. Endotelial shikastlanish, trombosit faolligining ortishi va fibrinoliz susayishi mikrotsirkulyatsiyani buzadi, bu esa o‘pka to‘qimasida gaz almashinuvi yetishmovchiligiga olib keladi. Gemostaz tizimining doimiy monitoringi va o‘z vaqtida antikoagulyant terapiya tayinlanishi pnevmoniyaning og‘ir kechishini yengillashtiradi. Xulosa. Pnevmoniya perinatal shikastlanish bilan kechuvchi bolalarda gemostaz buzilishlari klinik holatning og‘irlashuvi, uzoq reabilitatsiya va asoratlar rivojlanishining muhim sababi hisoblanadi. Kompleks davolashda gemostaz nazorati, IL-6 va TNF-α ko‘rsatkichlarini aniqlash hamda antikoagulyant vositalar qo‘llash tavsiya etiladi.
MAKТАБGACHA YOSHDAGI BOLALARDA KAMQONLIK VA SEMIZLIKNI ERTA ANIQLASH HAMDA ULARNING OLDINI OLISHDA HAMSHIRANING PROFILAKTIK FAOLIYATINING ILMIY ASOSLARI
Kirish. Maktabgacha yoshdagi bolalarda (1–5 yosh) sogʻlom oʻsish va rivojlanishni taʼminlash bolalar sogʻligʻini saqlashning asosiy yoʻnalishlaridan biridir. Ushbu yosh davrida uchraydigan kamqonlik va semizlik holatlari bolaning kognitiv rivojlanishi, immun tizimi hamda keyingi hayotda kasalliklarga chidamliligiga sezilarli taʼsir koʻrsatadi. Shu sababli ularni erta aniqlash va oldini olish jamoat salomatligi sohasida ustuvor ahamiyat kasb etadi. Maqsad. Maktabgacha yoshdagi bolalarda kamqonlik va semizlikni erta aniqlash hamda ularning oldini olishda hamshiraning profilaktik faoliyati samaradorligini tahlil qilish. Material va tadqiqot usullari. 2000–2025 yillar oraligʻida Web of Science, Scopus, PubMed va Google Scholar bazalarida chop etilgan 150 dan ortiq ilmiy ish tahlil qilindi, shulardan 42 tasi chuqur oʻrganildi. Izlanish PRISMA yondashuvi asosida olib borildi. “Anemia”, “Obesity”, “Preschool children”, “Nurse-led interventions”, “Growth monitoring”, “Prevention” kabi kalit soʻzlardan foydalanildi. Natijalar va muhokama. Tahlillar natijasida muntazam oʻsish monitoringi (GMP), hamshiralar ishtirokidagi oilaviy maslahatlar va integratsiyalashgan intervensiyalar bolalarda kamqonlik va semizlik holatlarini kamaytirishda samarali ekanligi aniqlandi. Hamshiralar nafaqat fiziologik koʻrsatkichlarni kuzatish, balki ota-ona bilan birgalikda sogʻlom turmush tarzini shakllantirishda ham muhim rol oʻynaydi. Kompleks yondashuv (toʻgʻri ovqatlanishni yoʻlga qoʻyish + jismoniy faollik + tarbiyaviy maslahatlar) eng yuqori samarani bergan. Xulosalar. Maktabgacha yoshdagi bolalarda kamqonlik va semizlikni oldini olishda muntazam oʻsish monitoringi hamda hamshiralar tomonidan amalga oshiriladigan profilaktik chora-tadbirlar strategik ahamiyatga ega. Jamoat va oila bilan hamkorlikda oʻtkaziladigan ilmiy asoslangan intervensiyalar bolalar salomatligini mustahkamlashning eng samarali yoʻli hisoblanadi.
KORONAR ARTERIYALAR STENOZISIZ MIOKARD INFARKTIGA ZAMONAVIY YONDASHUV
ST-segmenti ko‘tarilmagan miokard infarkti (NSTEMI) o‘tkir koronar sindromlarning eng ko‘p uchraydigan shakllaridan biri bo‘lib, yurak-qon tomir kasalliklari bilan bog‘liq o‘lim va nogironlikning yetakchi sabablaridan hisoblanadi. So‘nggi yillarda NSTEMI klinik manzarasiga ega bemorlarning muayyan qismida koronar angiografiya davomida ahamiyatli stenozlar aniqlanmasligi kuzatilib, ushbu holat MINOCA tushunchasi bilan izohlanmoqda. Ushbu adabiyot sharhida koronar arteriyalarda obstruktiv shikastlanishsiz miokard infarktining patogenez mexanizmlari, diagnostik imkoniyatlari, xavfni baholash va shaxsiylashtirilgan davolash tamoyillarini yoritilgan. Xalqaro klinik tavsiyalar, yirik reyestrlar va tizimli sharhlar asosida MINOCA bo‘yicha diagnostik va davolash yondashuvlari tahlil qilindi. MINOCA turli patogenetik mexanizmlarni o‘z ichiga olgan geterogen sindrom bo‘lib, zamonaviy tasviriy usullar yordamida aniqlangan etiologiyaga mos davolash klinik natijalarni yaxshilaydi. MINOCA bilan kechuvchi NSTEMI bemorlarida kompleks diagnostika va mexanizmga yo‘naltirilgan shaxsiylashtirilgan davolash optimal klinik strategiya hisoblanadi.
KISTIK FIBROZNING EPIDEMIOLOGIYASI VA GENETIK ASPEKTLARI (Adabiyotlar sharhi)
Muvofiqlik. Mukovistsidoz yoki Landshtayner-Fankoni kasalligi deb ham ataladigan mukovistsidoz (KF) irsiy autosomal retsessiv kasallik bo'lib, ekzokrin bezlarning tizimli shikastlanishi bilan tavsiflanadi. Bu nafas olish, ovqat hazm qilish va reproduktiv tizimlarning surunkali yallig'lanishi va disfunktsiyasiga olib keladigan shilliqning patologik sekretsiyasi shaklida o'zini namoyon qiladi. Kasallikning barcha shakllari orasida ichak shakli, ayniqsa, yangi tug'ilgan chaqaloqlarda eng ko'p uchraydi, bu uning chastotasini, immunohistologik xususiyatlarini va genetik moyilligini o'rganishni muhim qiladi. Tadqiqotning maqsadi mukovistsidozning epidemiologiyasi va genetik jihatlarini o'rganishdir. Tadqiqot natijalari. Turli skrining dasturlarining tahlili shuni ko'rsatadiki, eng samarali usullar biokimyoviy tahlil (IRT) bilan molekulyar testni (CFTR variant paneli) birlashtiradigan usullardir. Biroq, NBS samaradorligi optimal IRT chegaralarini belgilashga, etnik xususiyatlarni hisobga olgan holda genetik test panellarini kengaytirishga va noto'g'ri salbiy holatlar ulushini kamaytirish uchun takroriy testlarni amalga oshirishga bog'liq. Xulosa. Ushbu sharh CF dasturlarini amalga oshirish, test sezgirligi va o'ziga xosligi va aniqlangan CRMS/CFSPID holatlarining klinik ahamiyati bo'yicha joriy tadqiqotlarni o'rganadi.
SIL KASALLIGI ILK MARTA ANIQLANGAN BEMORLARDA RUHIY BUZILISHLAR
Mavzuning dolzarbligi. Yuqumli kasallik sifatida sil kasalligi muammosi sil kasalligining keng tarqalgan kamayishi fonida o'z ahamiyatini yo'qotmaydi. Tadqiqot natijalari tashxis qo'yilgandan keyin sil kasalligi bilan og'rigan bemorlarda chegaraviy ruhiy kasalliklarning rivojlanishini ko'rsatadi, ularning bartaraf etilishi sil kasalligini kompleks davolash samaradorligini oshirishga yordam beradi. Tadqiqot maqsadi. Yangi tashxis qo'yilgan sil kasalligi bilan og'rigan bemorlarda psixoemotsional fonning o'ziga xos xususiyatlarini hisobga olish, aniqlangan buzilishlarni o'z vaqtida tuzatishni ta'minlash va ushbu toifadagi bemorlarning davolanish rejimidagi rolini oshirish uchun biz kimyoterapiyaning ikkinchi oyi oxirida keyingi rentgen tekshiruvidan oldin depressiv kasalliklarning mavjudligi va og'irligini baholashga qaror qildik. Tadqiqot materiallari va usullari. Tadqiqotda faol sil kasalligiga chalingan 120 nafar bemor ishtirok etdi. Ularning 78 nafari erkaklar, 42 nafari ayollardir. Nazorat guruhi poliklinikalarda muntazam tekshiruvdan o'tgan nisbatan sog'lom odamlardan, ya'ni 135 erkak va 45 ayoldan iborat edi. Tadqiqot T.I.Balashova tomonidan moslashtirilgan V.Zungning depressiv holatlarning differentsial diagnostikasi usuli yordamida o'tkazildi. Tadqiqot ambulator va statsionar sharoitlarda ruhiy yoki organik kasalliklarga chalingan depressiyaga uchragan bemorlar ishtirokida o'tkazildi. Tadqiqot natijalari. Ilk marta tashxis qo'yilgan sil kasalligi bilan og'rigan bemorlarning ko'pchiligida kimyoterapiyaning ikkinchi oyi oxiriga kelib depressiv buzilishlar yo'q edi. Sil kasalligi birinchi marta aniqlangan bemorlarning aksariyatida kimyoterapiyaning ikkinchi oyi oxiriga kelib depressiv buzilishlar aniqlanmadi. 26,6% bemorlarda nevrotik genezli yengil depressiya, har o‘ninchi bemorda - niqoblangan depressiya holati, 1,6% bemorda - haqiqiy depressiya aniqlangan. Xulosa. O‘z ruhiy holatini yaxshilash choralariga muhtoj bo‘lgan bemorlarni, shuningdek, sil kasalligi bilan birinchi marta og‘rigan bemorlarni aniqlash uchun T. I. Balashova tomonidan moslashtirilgan V. Zungning depressiv holatlarini qiyosiy tashxislash usulidan foydalanish mumkin. Birinchi marta sil tashxisi qo‘yilgan bemorlarning aksariyatida kimyoterapiyaning ikkinchi oyi oxiriga kelib depressiv buzilishlar aniqlanmadi. Tadqiqot natijasida sil kasalligi birinchi marta aniqlangan bemorlar sog‘lom odamlarga qaraganda yengil depressiyani tez-tez boshdan kechirishlari aniqlandi. Shuning uchun turli darajadagi depressiv buzilishlarni yengish uchun maxsus tashkil etilgan psixologik va hatto ba’zi tibbiy yordam birinchi marta sil tashxisi qo‘yilgan bemorlarda kimyoterapiyaning ikkinchi oyi oxirida talab qilinishi mumkin.
POST-COVID DAVRIDA BRONXIAL ASTMALI BOLALARDA KLINIK-LABORATOR KO‘RSATKICHLAR O‘ZGARISHLARI VA ULARNING O‘ZARO BOG‘LIQLIGI
Аnnotatsiya. COVID-19 pandemiyasi ko’plab surunkali kasalliklarning klinik kechishini sezilarli darajada o’zgartirdi. Аksariyat bolalarda infektsiya nisbatan engil kechishiga qaramay, post-COVID davrida bronxial astma bilan og’rigan bemorlarda funktsional buzilishlar, immun disbalans va biokimyoviy o’zgarishlar ko’proq uchramoqda. Bu o’zgarishlar kasallik og’irligiga, xurujlar tez-tez takrorlanishiga va bazis terapiya samaradorligiga ta’sir ko’rsatishi mumkin. Tadqiqot maqsadi: post-COVID davrida bronxial astma bilan kasallangan bolalarda klinik va laborator ko’rsatkichlarni hamda ularning korrelyatsion bog’liqliklarini aniqlash. Materiallar va usullar. COVID-19 infektsiyasini o’tkazgan bronxial astma (BА) bilan kasallangan bolalarning immun holatini har tomonlama o’rganish maqsadida klinik-laboratoriya tadqiqoti o’tkazildi. Unga yoshi 7 dan 15 yoshgacha bo’lgan 135 nafar bola jalb etildi. Barcha bemorlar pediatriya statsionar va ambulator bo’limlari sharoitida kuzatuvda bo’ldilar. Natijalar va muhokama. Hirillash davomiyligi bilan kaliy (K⁺) o’rtasida o’rtacha kuchli bog’liqlik topildi (r = +0,57), kaltsiy (Ca²⁺) bilan esa kuchsiz teskari bog’liqlik kuzatildi (r = –0,37). Yillik xurujlar soni kaltsiy bilan salbiy korrelyatsiyaga ega edi (r = –0,42), ammo kaliy (r = +0,80) va fosfor (P) (r = +0,71) bilan kuchli ijobiy bog’liqlik aniqlandi. Bu natijalar BА klinik belgilari kaliy va fosfor kabi mikroэlementlar bilan to’g’ridan-to’g’ri bog’liqligini va kasallik kechishini og’irlashtirishi mumkinligini ko’rsatadi. Barcha guruhlarda kaliy va fosfor o’rtasida ijobiy bog’liqlik kuzatildi, og’ir BА holatlarida esa koэffitsientlar yuqoriroq bo’ldi (r = 0,78 va r = 0,65). Xulosa. Аniqlangan mikroэlement o’zgarishlari ularning bronxial astma patogenezidagi ahamiyatini tasdiqlaydi, ayniqsa virusli infektsiya sharoitida, va ularni kasallik og’irligining qo’shimcha markerlari hamda terapiya samaradorligini baholash mezonlari sifatida qarash mumkin.
GIPOXIK-ISHEMIK ENSEFALOPATIYANING OG‘IRLIK DARAJASIGA QARAB YANGI TUG‘ILGAN BOLALARDA KLINIK XUSUSIYATLARI
Kirish. Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda gipoksik-ishemik ensefalopatiya (GIE) markaziy asab tizimining perinatal shikastlanishining eng og‘ir shakllaridan biridir. Bu holat ona qornida, tug‘ruq jarayonida yoki tug‘ilgandan keyingi dastlabki davrda kislorod yetishmovchiligi va miya qon aylanishining buzilishi natijasida rivojlanadi. Kasallik og‘irligining darajasi gipoksiya davomiyligi va chuqurligiga bevosita bog‘liq bo‘lib, bu klinik belgilarning ifodalanishiga, prognozga va davolash natijasiga ta’sir qiladi. GIEning og‘irlik darajasiga qarab kechishini va klinik belgilarini o‘rganish erta tashxis qo‘yish, prognozni baholash hamda samarali davolash strategiyasini tanlashda muhim ahamiyatga ega. Tadqiqot maqsadi: Yangi tugʼilgan bolalarda gipoksik-ishemik entsefalopatiyaning ogʼirlik darajasiga qarab klinik kechish xususiyatlarini oʼrganish. Materiallar va usullar: Tadqiqotga shahar bolalar shifoxonasining №5 yangi tugʼilganlar patologiyasi boʼlimida gipoksik-ishemik entsefalopatiya (GIE) bilan davolanayotgan 110 nafar chaqaloq jalb etildi. 1-gruppaga GIEning 1-bosqichi boʼlgan 39 nafar bola, 2-gruppaga 2-bosqichli 36 nafar, 3-gruppaga esa 3-bosqichli 35 nafar bola kiradi. Diagnozni aniqlash maqsadida yangi tugʼilgan bolalarda klinik tekshiruv, nevrologik holatni baholash va neyrosonografiya oʼtkazildi. Olingan maʼlumotlar Microsoft Excel 2010 va Statistica 6 dasturlari yordamida statistik tahlil qilindi. Natijalar: Tadqiqot natijalari shuni koʼrsatdiki, gipoksik-ishemik entsefalopatiyaning oʼrtacha ogʼir va ayniqsa ogʼir shakllarida klinik belgilarning xilma-xilligi bosh miya tuzilmalaridagi morfologik oʼzgarishlar dinamikasi bilan bogʼliq boʼlishi mumkin. Shuni alohida taʼkidlash kerakki, markaziy nerv tizimining morfofunktsional yetishmasligi, shikastlanish darajasi, xususiyati, chuqurligi va keng tarqalganligidan qatʼiy nazar, klinik belgilarning umumiyligi va oʼxshashligiga sababchi boʼladi, bu esa tashxis qoʼyishni qiyinlashtiradi.
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARDA QAYTALANUVCHI OBSTRUKTIV BRONXITNING ZAMONAVIY KECHISHI VA VITAMIN D HOLATINING O‘RNI
Dolzarbligi. Qaytalanuvchi obstruktiv bronxit (QOB) — bu bronxlar shilliq va ostki shilliq qavatlarining takrorlanuvchi yallig‘lanish epizodlari bilan kechuvchi yallig‘lanish kasalligi bo‘lib, bronxial obstruksiya shish, gipersekresiya va silliq mushaklarning spazmi natijasida rivojlanadi. QOB maktabgacha yoshdagi bolalarda kasallanishning yetakchi sabablaridan biri bo‘lib qolmoqda. Maqsad. Maktabgacha yoshdagi bolalarda qaytalanuvchi obstruktiv bronxitning (QOBB) klinik xususiyatlarini o‘rganish va qon zardobidagi 25(OH)D darajasi bilan xurujlar chastotasi o‘rtasidagi bog‘liqlikni baholash. Materiallar va usullar. Tadqiqotga QOB tashxisi qo‘yilgan 50 nafar maktabgacha yoshdagi bola jalb etildi. Klinik, laborator va instrumental tekshiruvlar, shuningdek, vitamin D iste’moli va atrof-muhit omillari haqidagi ma’lumotlar to‘plandi. Natijalar. Tadqiqotda qaytalanuvchi obstruktiv sindromli 50 nafar bola ishtirok etdi. Qon zardobidagi vitamin D faolligi darajasiga qarab ishtirokchilar uch guruhga bo‘lindi: 1-guruh — vitamin D tanqisligi bo‘lgan bolalar (n = 15; 30,0%), 25(OH)D darajasi 17,6 ± 1,2 ng/ml; 2-guruh — vitamin D yetishmovchiligi bo‘lgan bolalar (n = 19; 44,0%), o‘rtacha daraja 24,6 ± 1,2 ng/ml; 3-guruh — vitamin D darajasi me’yorda bo‘lgan bolalar (n = 16; 32,0%), konsentratsiya 30,6 ± 1,2 ng/ml. Ishtirokchilarning o‘rtacha yoshi 4,2 ± 1,1 yoshni tashkil etdi (mediana — 4,0 yosh); 28 nafari (56%) o‘g‘il bolalar, 22 nafari (44%) esa qiz bolalar edi. Vitamin D darajasi past bo‘lgan bolalarda xurujlar tez-tez qayd etildi. 25(OH)D darajasi bilan yil davomida kuzatilgan epizodlar soni o‘rtasida statistik ahamiyatli teskari korrelyatsiya aniqlandi (r = –0,45, p < 0,01). 25(OH)D < 20 ng/ml bo‘lgan bolalarda o‘rtacha yillik xurujlar soni 5,2 ± 1,3 ta, 25(OH)D ≥ 30 ng/ml bo‘lganlarda esa 3,1 ± 1,1 ta edi (p = 0,002). Vitamin D tanqisligi maktabgacha yoshdagi bolalarda obstruktiv xurujlar xavfining oshganligini ko‘rsatuvchi marker bo‘lishi mumkin. Shuning uchun 25(OH)D darajasini aniqlash klinik amaliyotda tavsiya etiladi va zarur hollarda uni to‘ldirish bo‘yicha choralar ko‘rilishi lozim. Xulosa. Tadqiqotimiz natijalariga ko‘ra, qaytalanuvchi obstruktiv bronxit bilan og‘rigan maktabgacha yoshdagi bolalarda 25(OH)D darajasi past bo‘lganda xurujlar soni ortadi, kasallik og‘irroq kechadi va shifoxonaga yotqizilish ehtimoli yuqori bo‘ladi. Ushbu ma’lumotlar vitamin D yetishmovchiligi bolalarda nafas yo‘llari obstruktiv kasalliklarining qaytalanish patogenezida muhim rol o‘ynashi mumkinligini ko‘rsatadi. Ushbu gipotezani tasdiqlash uchun yirik prospektiv, randomizatsiyalangan tadqiqotlar talab etiladi. Amaliyotda esa og‘ir yoki qaytalanuvchi QOB kechuvchi bolalarda vitamin D darajasini baholash diagnostik va profilaktik algoritmga kiritilishi tavsiya etiladi.
PERITONIT BILAN OG‘RIGAN BEMORLARDA POLIORGAN YETISHMOVCHILIGI SINDROMINI RIVOJLANISH EHTIMOLINI BASHORAT QILISH
Tadqiqotning maqsadi: qon ivish tizimi (gemostaz) ko‘rsatkichlarini tahlil qilish asosida peritonit bilan og‘rigan bolalarda poliorgan yetishmovchilik sindromi (POES) rivojlanishini bashorat qilish imkoniyatini aniqlashdan iborat. Material va usullar. Tadqiqotda ToshDTU klinikasining jarrohlik bo‘limiga operatsiya vaqtida tasdiqlangan peritonit tashxisi bilan yotqizilgan 6 yoshdan 18 yoshgacha bo‘lgan 52 nafar bola ishtirok etdi. Bemorlar uch guruhga bo‘lingan: I guruh (22 nafar bola): chegaralangan peritonit bilan. II guruh (22 bola): tarqalgan peritonit bilan, ammo sepsisning aniq klinik va laboratoriya belgilari yo‘q (tizimli yallig‘lanish reaksiyasining bir yoki ikkita belgisi bor). III guruh (8 nafar bola): tarqalgan peritonit va sepsisning yaqqol klinik va laborator belgilari bilan. Olingan natijalar. Dastlabki tahlil shuni ko‘rsatdiki, peritonit bilan og‘rigan barcha bemorlarda qon ivishining me’yorga nisbatan oshishi kuzatilgan. Kasallikning kechishini keyingi kuzatish quyidagilarni aniqladi: I guruhdagi bolalar o‘tkazilgan terapiya tufayli peritonit bilan muvaffaqiyatli kurashdilar va ularda POES rivojlanmadi. II guruhda 10% bemorlarda, III guruhda esa 50% bemorlarda POES rivojlangan. POES rivojlangan holatlarda davolash taktikasini o‘zgartirish talab etildi. Xulosa: Peritonit bilan kasallangan bolalarda qon ivish tizimining ishlashini o‘rganish qorin bo‘shlig‘i infeksiyasiga organizmning uch xil javob reaksiyasini aniqlash imkonini berdi: Xayrli turi: POES yo‘qligi va tizimli yallig‘lanish reaksiyasining ikkitadan ortiq bo‘lmagan belgilari mavjudligi bilan tavsiflanadi. Shubhali turi: 10% hollarda tizimli yallig‘lanish reaksiyasining ikkitadan ortiq bo‘lmagan belgilari mavjud bo‘lganda POES rivojlanishi bilan kechadi. Noxush turi: 50% hollarda POES rivojlanishi va abdominal (peritoneal) sepsisga ishora qiluvchi tizimli yallig‘lanish reaksiyasining ikkitadan ortiq belgilari mavjudligi bilan bog‘liq.
TEZ-TEZ KASALLANUVCHAN BOLALARDA URATLI NEFROPATIYA RIVOJLANISH HAVF OMILLARI VA KECHISH HUSUSIYATLARI
Maqsad: tez-tez kasallanuvchan bolalarda (TTKB) uratli nefropatiya (UN) kasalligini uchrashi, havf omillari va kechish hususiyatlarini aniqlash Material va usullar. Tadqiqot Toshkent davlat tibbiyot universitetining ko‘p tarmoqli klinikasida Bolalar nefrologiyasi bo‘limida 2022-2024 yillar davomida statsionar sharoitda davolangan 1323 ta 3-12 yoshli bolalar (I bosqich) kasallik tarixi retrospektiv chuqur tahlil qilinib, hamda UN kasalligi bilan 120 nafar bemor bolalarda (II bosqich) tekshiruv o‘tkazildi. Natijalar: TTKB orasida siydik ayiruv tizimi kasalliklari, ayniqsa UN, sog‘lom bolalarga nisbatan sezilarli darajada ko‘p uchraydi. UN tez-tez kasallanuvchi bolalarda fon kasalliklari (tonzillit, bronxit, gastroduodenit va boshqalar) bilan birga uchrashi hamda mavsumiy xususiyatga egaligi bilan xarakterlanadi. Kasallik rivojlanishining asosiy xavf omillari onadagi hamroh kasalliklar kelajakdagi chaqaloqlarda buyrak to‘qimalari patologiyalarini rivojlanish xavfini oshirishi mumkin. Bolalarda UN rivojlanishida klinik belgilarni bolaning yoshiga qarab o‘ziga xos xususiyatlari aniqlandi. Xulosa: TTKB da UN kasalligining og‘irlashuvini oldini olish uchun uratli almashinuv buzilish holatini erta aniqlash va o‘z vaqtida korrektsiya qilish lozim.
BOLALARDA ATIPIK PNEVMONIYADA MIKROTSIRKULYATOR O‘ZGARISHLARI VA ULARNING PROGNOSTIK AHAMIYATI
Dolzarbligi. So‘nggi o‘n yilliklarda Mycoplasma pneumoniae, Chlamydophila pneumoniae, kam hollarda — Legionella pneumophila hamda virus-bakteriya assotsiatsiyalari bilan bog’liq atipik pnevmoniyalar ulushi ortib bormoqda. Tadqiqotning maqsadi — bolalarda atipik pnevmoniyada mikrotsirkulyator buzilishlarning o‘ziga xos xususiyatlarini o‘rganish va ularning klinik kechish hamda kasallikning prognostik ahamiyatidagi rolini baholashdan iborat. Materiallar va usullar. Tadqiqotga 2022–2024 yillar davomida Аndijon davlat tibbiyot instituti klinikasining pulmonologiya bo‘limida statsionar davolangan atipik pnevmoniya tashxisi qo‘yilgan 82 nafar bola jalb etildi. Bemorlarning yoshi 3 yoshdan 15 yoshgacha bo‘lib, o‘rtacha yosh 9,2 ± 3,1 yilni tashkil etdi. Kuzatilganlar orasida o‘g’il bolalar 45 nafar (54,9%), qiz bolalar esa 37 nafar (45,1%)ni tashkil etdi. Tadqiqot natijalari. Klinik ma’lumotlarni tahlil qilish shuni ko‘rsatdiki, atipik pnevmoniya bilan og’rigan bolalarda belgilarning ifodalanish darajasi va kasallikning davomiyligi to‘g’ridan-to‘g’ri uning og’irligiga bog’liq edi. Lyogka kechishi bo‘lgan bemorlarda isitma davomiyligi o‘rtacha 4,2 ± 1,1 kunni tashkil etdi, o‘rta og’irlikda — 7,3 ± 1,8 kun, og’ir kechishda esa 11,6 ± 2,4 kun (p < 0,01, lyogka forma bilan solishtirilganda). Shuningdek, gospitalizatsiya davomiyligi ham kasallik og’irligiga qarab turlicha bo‘lib, engil holatlarda o‘rtacha 8,4 ± 1,7 kundan og’ir holatlarda 18,2 ± 3,5 kungacha uzaygani aniqlandi. Xulosalar. Mikrotsirkulyator o‘zgarishlar darajasi kasallik og’irligiga bog’liq: engil kechishda perfuziyaning o‘rtacha buzilishlari kuzatiladi, o‘rta og’irlikda stazlar va perfuziya ko‘rsatkichlarining pasayishi qayd etiladi, og’ir hollarda esa mikrotsirkulyatsiyaning keskin susayishi, hatto kritik gipoperfuziyagacha etishi kuzatildi.
SURUNKALI BUYRAK KASALLIKLARI BOʻLGAN BOLALARDA ANEMIYANING TARQALGANLIGI VA ASOSIY MUAMMOLARI
Dolzarbligi. Soʻnggi yillarda surunkali buyrak kasalliklari (SBK) butun dunyoda sogʻliqni saqlash tizimi uchun jiddiy muammoga aylandi. SBKdan oʻlim holatlari yil sayin oʻsib bormoqda va prognozlarga koʻra, 2040-yilga borib bu kasalliklar oʻlim sabablari ichida beshinchi oʻringa chiqishi mumkin. Bolalarda SBK fonida anemiya rivojlanishi yuqori boʻlib, u yurak-qon tomir asoratlari va hayot sifatining pasayishi bilan kechadi. Shuningdek, anemiyani vaqtida aniqlamaslik va samarali davolamaslik SBKning progressiyasini tezlashtiradi. Shu sababli, bolalarda SBK bilan bogʻliq anemiyani oldini olish va samarali davolash usullarini takomillashtirish dolzarb ahamiyatga ega. Tadqiqot maqsadi. Surunkali buyrak kasalliklari boʻlgan bolalarda anemiyaning tarqalganligi, uning rivojlanish sabablari va mavjud davolash usullarining samaradorligini tahlil qilish. Materiallar va usullar. Tahlil jarayonida xalqaro maʼlumotlar bazalari — PubMed, Scopus, Mendeley, Cyberleninka va milliy elektron manbalardan foydalanildi. “Chronic kidney disease in children, anaemia, treatment, prevention” hamda “bolalarda surunkali buyrak kasalliklari, anemiya, profilaktika” kabi kalit soʻzlar asosida qidiruv amalga oshirildi. 175 dan ortiq ilmiy manbalar oʻrganilib, ulardan 38 ta ilmiy ish chuqur tahlil qilindi. Olingan natijalar. Dunyo boʻyicha SBK bilan kasallanish holatlari 1990-yildan 2021-yilgacha ikki baravar oshgan. Bolalarda ham SBK tarqalganlik darajasi kattalarniki bilan deyarli teng ekani aniqlangan. SBK anemiya uchrash darajasi kasallikning bosqichlariga bogʻliq. SBK 3-5 darajalari boʻlgan bolalarning deyarli 80-90% anemiya uchraydi. Anemiyaning asosiy sabablaridan biri buyrak tomonidan eritropoetin ishlab chiqarilishining kamayishi boʻlib, u boshlangʻich bosqichlardayoq kuzatiladi. Anemiyani davolashda shifokorlar qator muammolarga duch kelishadi. Xulosa. SBK boʻlgan bolalarda anemiya keng tarqalgan va uning ogʻirlik darajasi buyrak yetishmovchiligi bosqichiga bogʻliq. Anemiyani oldini olish uchun gemoglobin va ferritin darajalarini muntazam nazorat qilish, infeksiya manbalarini barvaqt aniqlash, temir va eritropoezni ragʻbatlantiruvchi preparatlarni individual tanlash muhim. Kompleks va individual yondashuv SBK fonidagi anemiya asoratlarini kamaytirish va bolalarda hayot sifatini yaxshilashga xizmat qiladi.
BOLАLАRDА NEFROTIK SINDROM OGʼIRLIGIGА TIREOID GORMONАL DISBАLАNSNING TА’SIRI
Mavzuning dolzarbligi. Nefrotik sindrom (NS) bolalarda keng tarqalgan nefrologik kasallik boʼlib, klinik kechishi koʼp hollarda immunologik va endokrin disbalanslar bilan bogʼliq. Tireoid gormonlaridagi oʼzgarishlar NS patogenezi, klinik kechishi va davolash samaradorligiga taʼsir koʼrsatishi mumkin. Maqsad. Bolalarda NS klinik koʼrinishlariga tireoid disfunktsiyasining taʼsirini baholash. Tadqiqot materiallari va usullari. 1–18 yoshdagi 80 nafar NS tashxisli bemor va 30 nafar sogʼlom bolalar guruhi tekshirildi. Bemorlar tireoid gormonlari (TTG, T3, T4) darajalariga koʼra normofunktsiya, gipofunktsiya va giperfunktsiya guruhlariga ajratildi. Klinik, laborator va biokimyoviy koʼrsatkichlar, UZI va immunologik tahlillar baholandi. Tadqiqot natijalari. NS faol davrida aksariyat bemorlarda subklinik gipotireoz aniqlandi. Gipofunktsiya guruhida shish uzoq davom etdi, gipoproteinemiya va giperxolesterinemiya kuchli ifoda etildi, proteinuriya davomiyligi ortdi (p<0,05). Retsidivlar va kortikosteroidlarga tobelik koʼproq qayd etildi. Xulosa. Tireoid disfunktsiyasi NS klinik ogʼirligini belgilaydi. Shuning uchun bolalarda tireoid statusini muntazam baholash va endokrinolog ishtirokida davolash taktikasi belgilanishi zarur.
BOLALARDA MYCOPLASMA PNEUMONIAE VA CHLAMYDIA PNEUMONIAE BILAN BOG‘LIQ BRONXIAL ASTMADA ICHAK MIKROBIOTASINING KLINIK VA MIKROBIOLOGIK XUSUSIYATLARI
Maqsadi: Bolalarda Mycoplasma pneumoniae va Chlamydia pneumoniae infeksiyalari bilan bog‘liq bronxial astma holatlarida ichak mikrobiotasining klinik va mikrobiologik o‘zgarishlarini o‘rganish hamda ularning kasallik og‘irlik darajasi bilan bog‘liqligini aniqlash. Material va usullar 2023–2025 yillar davomida Toshkent tibbiyot akademiyasi bolalar allergologiyasi bo‘limida 7–15 yoshdagi 78 nafar bronxial astma bilan og‘rigan bola kuzatildi. Bemorlar bronxial astma og‘irlik darajasiga ko‘ra quyidagicha taqsimlandi: yengil — 41 nafar, o‘rta — 23 nafar, og‘ir — 14 nafar. Nazorat guruhi sifatida 42 nafar sog‘lom bola jalb qilindi. Barcha bolalarga serologik tekshiruvlar (M. pneumoniae, C. pneumoniae ga qarshi antitanachalar), spirometriya va mikrobiologik tahlil o‘tkazildi. Xulosa. Mycoplasma pneumoniae va Chlamydia pneumoniae infeksiyalari bolalarda bronxial astma kechishini og‘irlashtiradi va ichak mikrobiotasining disbalansiga olib keladi.Foydali bakteriyalar (Bifidobacterium, Lactobacillus) miqdorining kamayishi va shartli-patogen mikroflora (Escherichia coli, Clostridium, Bacteroides) ortishi astmaning og‘ir shakllari bilan bog‘liq.Ichak mikrobiotasidagi o‘zgarishlar immun tizim faolligini o‘zgartirib, IL-4, TNF-α, IgE darajalarining oshishiga sabab bo‘ladi.Disbiozni erta aniqlash va probiotik terapiya qo‘llash bolalarda bronxial astma kechishini yengillashtirishi mumkin.
ZAMONAVIY SHAROITDA BOLALARDA PNEVMONIYA KECHISHINING ANAMNESTIK OMILLARGA BOGʻLIQ XUSUSIYATLARI
Dolzarbligi. Pnevmoniya — polietiologik kasallik boʻlib, xavf darajasi va ogʻirligi qoʻzgʻatuvchi, yosh va hamroh omillarga bogʻliq. Shu bilan birga, ijtimoiy-iqtisodiy va ekologik sharoitlar ham muhim rol oʻynaydi. Pnevmoniya etiologiyasi iqlim-geografik holat, mavsumiylik va emlash darajasiga qarab oʻzgaradi, biroq ayrim qonuniyatlar doimiy saqlanib qoladi — 2 yoshgacha boʻlgan bolalarda virusli shakllar ustunlik qiladi, bakterial pnevmoniyalar esa ogʻir kechishda yoki aralash (mikset) infeksiyalarda uchraydi. Tadqiqot maqsadi 3 oydan 3 yoshgacha boʻlgan bolalarda o‘tkir pnevmoniya kechishiga ta’sir etuvchi anamnestik xavf omillarini o‘rganish. Materiallar va tadqiqot usullari. Tadqiqot Toshkent Davlat Tibbiyot Universiteti qoshidagi 2-klinikada olib borildi. 2025-yil yanvardan sentyabrgacha boʻlgan davrda 3 oydan 3 yoshgacha boʻlgan 110 nafar bolalarning (66 nafar oʻgʻil bola — 55,0% va 54 nafar qiz bola — 45,0%) stasionar tibbiy kartalari pro- va retrospektiv tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari. Stasionar kartalar va ota-onalar so‘rovnomasining tahlili natijasida aniqlanishicha, 3 oydan 3 yoshgacha boʻlgan bolalarning 90% da yiliga 3 martadan ortiq oʻtkir respirator infeksiyalar (OʻRI) kuzatilgan. Ulardan 60% birinchi guruhga, 30% esa ikkinchi guruhga mansub boʻlib, ular stasionarga ogʻir ahvolda yotqizilgan. Bu holat endogen intoksikatsiya, nafas yetishmovchiligi, gemodinamika va mikrosirkulyatsiya buzilishlari bilan izohlanadi. Ko‘pchilik bemorlarda pnevmoniya keskin boshlanib, erta kasalxonaga yotqizilgan. 1-guruhdagi 98,3% bola kasallik boshlanganidan 3–5 kun ichida shifoxonaga yotqizilgan, ularning 50% da ilgari O‘RI kuzatilgan. 2-guruhda 53,4% bola 5–7 kunlarda, 46,6% esa 10-kuni murojaat qilgan. Pnevmokokk infeksiyasiga qarshi emlash qamrovi tahlilida: 1-guruhda 24 nafar (37,5%) bola milliy kalendar boʻyicha toʻliq emlangan (Pnevmo-1, Pnevmo-2, Pnevmo-3); 12 nafar (18,7%) faqat birinchi dozani olgan (Pnevmo-1); 19 nafar (29,6%) ikki dozani (Pnevmo-2 va Pnevmo-3); 9 nafar (14,6%) esa uchinchi dozasini (Pnevmo-3) olgan. 2-guruhda esa: 19 nafar (33,9%) bola toʻliq emlangan (Pnevmo-1, Pnevmo-2, Pnevmo-3); 25 nafar (44,6%) ikki dozani; 7 nafar (12,5%) esa faqat bir dozani olgan. Yuqori emlash qamrovi mamlakatda profilaktik choralarning samarali olib borilayotganini koʻrsatadi. Biroq emlashning toʻliq bajarilmasligi erta yoshdagi bolalarda ogʻir pnevmoniya va qaytalanuvchi bronxit rivojlanish xavfini saqlab qoladi. Xulosa. Shunday qilib, bolalarda pnevmoniya kechishi koʻp omilli (multifaktorial) tabiatga ega boʻlib, bunda perinatal asoratlar, ovqatlanish xususiyatlari, immun holati va hamroh somatik kasalliklar muhim ahamiyat kasb etadi. Aniqlangan qonuniyatlar pnevmoniya ogʻirligini prognoz qilish, profilaktik chora-tadbirlarni takomillashtirish hamda individual terapevtik yondashuvni shakllantirish imkonini beradi.
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARDA ANEMIYA PAYTIDA SIMPTOMOKOMPLEKSLARNING NAMOYON BO‘LISH XUSUSIYATLARI
Dolzarbligi. Maktabgacha yoshdagi bolalarda uchraydigan anemiya pediatriyada muhim tibbiy va ijtimoiy muammo bo‘lib, u bolaning jismoniy va kognitiv rivojlanishiga, infeksiyalarga qarshilikka hamda surunkali kasalliklarning shakllanishiga ta’sir ko‘rsatadi (Ibragimova va boshq., 2020; Rakhimova va boshq., 2021). Vitamin va mikroelement yetishmovchiligi fonida kechuvchi yashirin (belgisiz) anemiya asosan 3–7 yosh oralig‘idagi bolalarda uchraydi. Maqsad. Maktabgacha yoshdagi bolalarda turli darajadagi anemiyada klinik simptomokomplekslarning namoyon bo‘lish xususiyatlarini o‘rganish. Materiallar va usullar. Tadqiqotga 3–7 yoshdagi 50 nafar jamoada orttirilgan pnevmoniya tashxisi qo‘yilgan bola jalb etildi. Barcha bemorlar Toshkent Davlat Tibbiyot Universiteti kampus-2 klinikasining pulmonologiya bo‘limida kuzatuv va davolanishda bo‘lgan. Natijalar. Turli darajadagi anemiyasi bo‘lgan 50 nafar maktabgacha yoshdagi bolaning klinik-laborator ma’lumotlari tahlil qilindi. Ulardan 28 nafari (56%) o‘g‘il, 22 nafari (44%) qiz bolalar edi. O‘rtacha yosh 3,5 ± 1,3 yoshni tashkil etdi. 3–4 yoshli bolalar orasida o‘g‘il bolalar 58,6%, qizlar 41,4% ni, 5–7 yoshli guruhda esa o‘g‘il bolalar 65,5%, qizlar 34,5% ni tashkil etdi. Tibbiy hujjatlar va ona so‘rovi asosida 34,5% bolalar to‘liq muddatda tug‘ilgan (3050 ± 53 g), 25,6% muddatidan avval (2010 ± 25,6 g) va 25,3% kam vaznli (900 ± 180 g) bo‘lgani aniqlandi. Anemiya eng ko‘p 3–4 yoshdagi bolalarda uchraydi, bu esa infeksion kasalliklar ko‘pligi va bolalarning bog‘chaga moslashish jarayonidagi yuklama bilan bog‘liq. Anemiyaning og‘irlashuvi (I darajadan II darajagacha) oqsil va vitamin D darajasining statistik ahamiyatli kamayishi (p < 0,01) bilan kechadi. Klinik belgilar (soch va tirnoq o‘sishining buzilishi, teri o‘zgarishlari, ishtahaning pasayishi)ning keng tarqalganligi anemik sindromning tizimli xususiyatini ko‘rsatadi. Xulosa. Maktabgacha yoshdagi bolalarda anemiya ko‘pincha 3–4 yosh oralig‘ida uchraydi. Anemiyaning og‘irlashuvi bilan oqsil va vitamin D darajasi sezilarli (p < 0,01) kamayadi. Klinik simptomlarning keng tarqalganligi anemiyaning tizimli xarakterini tasdiqlaydi va bolalarda erta skrining hamda yetishmovchilik holatlarini tuzatish zarurligini ko‘rsatadi.
INTERRELATIONSHIP BETWEEN BRONCHIAL ASTHMA AND GASTROINTESTINAL TRACT DISORDERS IN CHILDREN: CLINICAL AND FUNCTIONAL ASPECTS
Ushbu maqola bronxial astma va oshqozon-ichak trakti buzilishlari birgalikda kuzatiladigan bolalarda kliniko-funktsional xususiyatlarni o‘rganishga bag’ishlangan. Ishda pediatriya bemorlarida komorbid holatlarning tarqalishi, ularning patogenetik mexanizmlari va klinik ahamiyatiga oid zamonaviy ma’lumotlar ko‘rib chiqilgan. Xususan, immunologik buzilishlar, ichak mikrobiotasi holati va nafas olish tizimining funktsional ko‘rsatkichlari o‘rtasidagi o‘zaro bog’liqlikka alohida e’tibor qaratilgan. Tadqiqot shuni ko‘rsatdiki, bronxial astma va hamroh MIT kasalliklari bo‘lgan bolalarda kasallikning kechishi ko‘proq retsidivlar, tashqi nafas olish funktsiyasining ifodali o‘zgarishlari, fekal elastaza-1 darajasining pasayishi va ichakdagi disbiotik o‘zgarishlar bilan tavsiflanadi. Bu omillar klinik manzaraning og’irligi, bazis terapiyaning samaradorligining pasayishi va bemorlar hayot sifatining yomonlashishi bilan bog’liq. Diagnostikaga kompleks yondashuv, ya’ni nafas olish funktsiyasini baholash, JKTni tekshirish, mikrobiota va immunologik ko‘rsatkichlarni tahlil qilish komorbid holatlarni o‘z vaqtida aniqlash va terapiyani individuallashtirish imkonini beradi. Olingan ma’lumotlar bronxial astma va hamroh oshqozon-ichak trakti buzilishlari bo‘lgan bolalarni davolashda multidistsiplinar yondashuv zarurligini tasdiqlaydi.
TURLI OG'IRLIK DARAJASIDAGICOVID-19 BO'LGAN ONALARDAN MUDDATIGA ETMAY TUG'ILGAN CHAQALOQLARDA PERİFERIK QON XUSUSIYATLARI
Homilador ayollar, tug'ruqdagi ayollar va yangi tug'ilgan chaqaloqlarda yangi koronavirus infeksiyasining kechishini tahlil qilishga bag'ishlangan adabiyotlarning aksariyati tug'ruq paytida COVID-19 PZR testi ijobiy natija bergan ayollardan tug'ilgan bolalarning somatik holati va morfofunksional xususiyatlarini baholadi. COVID-19 bemorlarida kuzatiladigan giperkoagulyatsiyani hisobga olgan holda, bolalarda perinatal asoratlar, ehtimol, fetoplatsental perfuziyaning buzilishi va/yoki onada mumkin bo'lgan trombotik o'zgarishlar, vaskulopatiya, platsenta to'sig'i funktsiyasining pasayishi va platsentadagi yallig'lanish o'zgarishlari bilan bog'liq. Ba'zi xalqaro mualliflar virus keltirib chiqaradigan platsenta o'zgarishlari surunkali va o'tkir homila gipoksiyasiga va muddatidan oldin tug'ilishga olib keladi, bu esa tug'ruq paytida bolalarning og'ir ahvoliga hissa qo'shadi, deb ta'kidlashadi. Tadqiqot maqsadi. Turli og'irlik darajasidagi COVID-19 bilan kasallangan onalardan tug'ilgan chaqaloqlarda vaqt o'tishi bilan periferik qondagi o'zgarishlar xususiyatlarini o'rganish. Materiallar va usullar. Hammasi bo'lib 70 ta muddatiga etmay tug'ilgan chaqaloq tekshirildi: birinchi asosiy guruh homiladorlik davrida turli darajadagi COVID-19 bilan kasallangan onalardan tug'ilgan 40 ta chaqaloqdan iborat bo'lsa, ikkinchi taqqoslash guruhiga onalarida ushbu infektsiyasi bo'lmagan 30 ta muddatiga etmay tug'ilgan chaqaloqlar kiradi. Klinik, laboratoriya va statistik tadqiqotlar o'tkazildi. Natijalar. Koronavirus infektsiyasi bilan kasallangan onalardan tug'ilgan muddatiga etmay tug'ilgan chaqaloqlarda sezilarli o'zgarishlar aniqlanadi. Ushbu yangi tug'ilgan chaqaloqlarda gemoglobin darajasi past va qizil qon tanachalari soni dinamik ravishda pasayishda davom etadi va hayotning 2-3-haftasi oxirida eng past ko'rsatkichlarga ega, ayniqsa og'ir koronavirus infektsiyasi bo'lgan onalardan tug'ilgan bolalarda. Asosiy guruhdagi bolalarda trombotsitlar soni yuqori bo'lgan, ayniqsa homiladorlik davrida og'ir COVID-19 bilan kasallangan ayollardan tug'ilgan yangi tug'ilgan chaqaloqlarda.
KLINIK HOLAT: YANGI TUG'ILGAN QIZLARDA BUYUK UZISI POTASI GIPERPLAZIYASI (Keys tadqiqoti)
Asosiy Patogenez kortizol sintezining buzilishi bilan bog'liq bo'lib, uning yetishmasligi teskari aloqa halqasi orqali ACTH sekretsiyasini rag'batlantiradi, bu esa... buyrak usti bezi korteks giperplaziyasi va steroidogenezning kuchayishiga olib keladi. Bundan tashqari, nafaqat bloklangan bosqichdan oldingi bosqichlarda hosil bo'lgan steroidlar darajasi, balki sintez yo'li bloklangan bosqichni chetlab o'tadigan steroidlar ham oshadi. Tug'ma buyrak usti bezi giperplaziyasining ko'plab shakllarida buyrak usti bezi androgen sekretsiyasi ham oshadi, bu esa ayol bemorlarda virilizatsiyaga olib keladi. Shuning uchun tug'ma adrenogenital giperplaziya ilgari tug'ma adrenogenital sindrom deb atalgan. Maqsad. Buyrak usti bezi poʻstlogʻi tugʻma disfunksiyasining viril-tuz yoʻqotuvchi shakli bilan bogʻliq chaqaloqdagi klinik holatni taqdim etish. Metodika.Mualliflar tomonidan kuzatilgan buyrak usti bezi poʻstlogʻi tugʻma disfunksiyasining viril-tuz yoʻqotuvchi shakli boʻlgan chaqaloqning klinik holati taqdim etilgan. Statsionar bemor kartasi materiallari, klinik, laboratoriya va instrumental tekshiruv usullari natijalari tahlil qilingan. Natijalar. Buyrak usti bezi poʻstlogʻi tugʻma disfunksiyasining viril-tuz yoʻqotuvchi shakli genetik jihatdan kelib chiqqan elektrolit muvozanati buzilishlari guruhiga kiradi. U tubula retseptorlarining aldosteronga nisbatan past sezgirligi tufayli kanalchalarda natriy ionlarining qayta soʻrilishining buzilishi natijasida yuzaga keladi. Klinika oʻzgaruvchan boʻlib, kasallik ogʻir tuz yoʻqotilishi va yaqqol giperkaliyemiya sababli oʻlim xavfi bilan kechishi mumkin. Asosiy koʻrinishlarga poliuriya, polidipsiya, qusish, jismoniy rivojlanishning orqada qolishi, arterial gipotoniya va degidratatsiya epizodlari kiradi.Biz chaqaloqda buyrak usti bezi poʻstlogʻi tugʻma disfunksiyasining viril-tuz yoʻqotuvchi shaklining klinik kechishi xususiyatlarini, shuningdek, davolashdan oldingi va davolash fonidagi laboratoriya koʻrsatkichlari dinamikasini taqdim etdik. Xulosa. Yangi tugʻilgan chaqaloqlarda progressiv gipotrofiya fonida turgʻun giperkaliyemiya aniqlansa, buyrak usti bezi poʻstlogʻi tugʻma disfunksiyasini istisno qilish kerak. Taqdim etilgan klinik holat klinitsistlarga giperkaliyemiya muammosiga, kam uchraydigan tubulopatiyalarning klinik koʻrinishlari xususiyatlariga boʻlgan qarashni kengaytirishga imkon beradi, bu esa ularga oʻz vaqtida tashxis qoʻyish va davolash taktikasini toʻgʻri tanlashga yordam beradi.
adrenal korteksning tug'ma giper plaziyasi
markaziy asab tizimining gipoksik shikastlanishi
CHAQALOQLAR RESPIRATOR DISTRESS SINDROMINI DAVOLASHNING ZAMONAVIY STRATEGIYASI (Adabiyot sharhi)
Nafas olish qiyinlishuvi sindromi (P22.0; ICD-10) - bu muddatidan oldin tug'ilgan chaqaloqlarda o'pkaning yetilmaganligi va sirt faol moddalar yetishmasligi bilan bog'liq holat. RDSni davolash yangi tug'ilgan chaqaloqlar intensiv terapiyasining asosiy tarkibiy qismi bo'lib qolmoqda. Tadqiqot maqsadi: Neonatal respirator distress sindromi uchun hozirgi davolash strategiyalarini tahlil qilish. Tadqiqot materiallari va usullari: xalqaro va milliy mualliflarning zamonaviy ilmiy adabiyotlari va so'nggi ko'rsatmalari tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari: tug‘ruqdan oldin steroidlar, nafas olishni qo‘llab-quvvatlash va ekzogen surfaktant terapiyasini olgan yangi tug‘ilgan chaqaloqlar uchun prognoz yaxshi. O‘lim darajasi 10% dan kam, ba’zi tadqiqotlarda esa ilg‘or davolash usullari qo‘llanilganda yashab qolish darajasi 98% ga yetadi. Yangilangan tavsiyalarning dalillar bazasi, ba’zi yangi pozitsiyalarning paydo bo‘lishi RDS bilan tug‘ilgan chaqaloqlarni boshqarish bo‘yicha milliy protokolni joriy etishni talab qiladi, bu yangi tug‘ilgan chaqaloqlarga tibbiy yordam sifatini oshirish va erta tug‘ilgan chaqaloqlar o‘limi va og‘ir asoratlarni kamaytirish imkonini beradi.
BOLALARDA ATOPIK DERMATIT BILAN ASSOTSIYATSIYALANGAN BRONXIAL ASTMANING XORAZM HUDUDIDA YASHOVCHI BOLALARDA O‘ZIGA XOSLIGI
Bronxial astma va atopik dermatit bolalardagi surunkali allergik kasalliklar orasida etakchi o’rinni egallaydi. Ularning tarqalishi butun dunyoda barqaror o’sish tendentsiyasiga ega bo’lib, bu ekologik vaziyatning o’zgarishi, turmush tarzi va urbanizatsiya ta’siri bilan izohlanadi. Tadqiqot maqsadi: Xorazm viloyatida yashovchi bolalarda bronxial astma va atopik dermatitning komorbid kechishining kliniko-immunologik va mintaqaviy xususiyatlarini o’rganish. Materiallar va usullar. Tadqiqot Xorazm viloyatining pediatriya bo’limlarida va Toshkent davlat tibbiyot universiteti bolalar kasalliklari kafedrasi bazasida o’tkazildi. Tadqiqotga 6 yoshdan 15 yoshgacha bo’lgan, Xorazm viloyatida istiqomat qiluvchi 120 nafar bola kiritildi. Natijalar. Tadqiqot natijalari shuni ko’rsatdiki, komorbid kechishga ega bolalarda bronxial astmaning boshlanish yoshi o’rtacha 5,2 ± 0,8 yoshni tashkil etdi, bu izolyatsiyalangan astmaga ega bolalarnikidan (7,1 ± 0,9 yosh, p < 0,05) ancha ertaroqdir. BА+АD bo’lgan bemorlarda tungi yo’tal xurujlari soni yuqori bo’ldi (o’rtacha 5,6 marta/oyda), izolyatsiyalangan BА guruhida esa 3,1 marta/oyda. Shu bilan birga, yil davomida obostreniyalar soni ham ko’proq bo’lib, 3,8 ± 0,6 ni tashkil etdi, izolyatsiyalangan BАda esa 2,1 ± 0,4 (p < 0,01) bo’ldi. Xulosa. Xorazm viloyati bolalarida bronxial astma va atopik dermatitning komorbid kechishi kasallikning ertaroq boshlanishi, chasta obostreniyalar va Th2-immun javobining ustunligi bilan kechuvchi immunologik disbalans bilan tavsiflanadi. Bu esa og’ir, retsidivchi kechishni shakllantiradi va individuallashtirilgan davolash yondashuvini talab etadi.